15-16 նոյեմբերի

Արևմտահայերենի բառարանից օգտվելով, գրի՛ր տրված բառերի ու արտահայտությունների արևելահայերեն տարբերակները։

սովորել-սորվիլ

հոգնել- Յոգնիլ

լուռ- լուռօրէլ

պառկել-պառկիլ

կուլ տալ, կլանել- կլանուիլ

լրություն-լռացուիլ

օղակ- օղիկ

խենթ, խելառ-խենդ

մեգ, մառախուղ-մառախիլ

փուչիկ- փուճ

կենդանիներ վարժեցնող-

զզվել-նողկալ-

բաժակ-

Հիմա փորձի՛ր գտնել տրված արևմտահայերեն բառերի բացատրությունները։

ագեվոր- պոչավոր

ագուռ- բուռ, ափ, աղյուս

դգալ-դգալ

դի-կողմ

ետքը-հետո , ապա

աճապարել- շտապել ,,

Գտի՛ր տրված բառերի բացատրությունները։ Դիտարկի՛ր արևմտահայերեն և արևելահայերեն լեզուներում դրանց գրության ձևերի տարբերությունները։

աճիլ-աճել

լսվիլ-

լվացվիլ-

ժպտիլ-

լեցվիլ-

լծվիլ-

լորտնիլ-

խամրիլ-

խախտիլ-

խաղաղիլ-

ծփիլ-

16․11․2021

Օրվա գործունեություն․

Հարցերի պարզաբանում

Մտքի վարժանք(բանավոր հաշվարկներ)

Թեմա՝ Ուղղանկյունանիստի մակերևույթի մակերես և ծավալ

1․Հաշվեք ուղղանկյունանիստի մակերևույթի մակերեսն ու ծավալը, եթե նրա չափումներն են՝ 2 սմ, 9 սմ,  11 սմ։

S(մակ.մակերես)=2x2x9+2x9x11+2x2x11=36+198+44=278սմ քառ.

V=2x9x11=198 սմ խոր.

2․Հաշվեք ուղղանկյունանիստի մակերևույթի մակերեսն ու ծավալը, եթե նրա չափումներն են՝ 5 դմ, 7 դմ,  8 դմ։ S(մակ.մակերես)= 2x5x7+2x7x8+2x5x8= 70+112+80=262 դմ քառ.

V=5x7x8=280դմ խոր.

3․Հաշվեք ուղղանկյունանիստի մակերևույթի մակերեսն ու ծավալը, եթե նրա չափումներն են՝ 6 սմ,  12 սմ, 10 սմ։

S(մակ.մակերես)=2x6x12+2x12x10+2x6x10=144+240+120=504 սմ քառ.

V=6x12x10=720 սմ խոր.

4․Հաշվեք ուղղանկյունանիստի մակերևույթի մակերեսն ու ծավալը, եթե նրա չափումներն են՝ 13 սմ, 15 սմ,  10 սմ։ S(մակ.մակերես)= 2x13x15+2x15x10+2x13x10=390+300+260=950 սմ քառ.

V=13x15x10=1950 սմ խոր.

5․Հաշվեք ուղղանկյունանիստի մակերևույթի մակերեսն ու ծավալը, եթե նրա չափումներն են՝

11 սմ,  12 սմ, 10 սմ։ ցցց 2x11x12+2x12x10+2x11x10=264+240+220=724 սմ քառ.

V=11x12x10=1320 սմ խոր.

6․ Հաշվեք ուղղանկյունանիստի մակերևույթի մակերեսն ու ծավալը, եթե նրա չափումներն են՝         

 3 դմ,  20 սմ, 10 սմ։ S(մակ.մակերես)= 2x3x20+2x20x10+2×3+10=120+400+60=580 սմ քառ.

V=3x20x10=600 սմ խոր.

7․ Հաշվեք ուղղանկյունանիստի մակերևույթի մակերեսն ու ծավալը, եթե նրա չափումներն են՝

11 սմ, 12 սմ, 14 սմ։

S(մակ.մակերես)=2x11x12+2x12x14+2x11x14=264+336+308=908 սմ քառ.

V=11x12x14=1848 սմ խոր.

8․ Հաշվեք ուղղանկյունանիստի մակերևույթի մակերեսն ու ծավալը, եթե նրա չափումներն են՝

15 սմ, 16 սմ, 17սմ։

S(մակ.մակերես)= 2x15x16+2x16x17+2x15x17=240+272+255=767 սմ քառ.

V=15x16x17=4080 սմ խոր.

9․ Հաշվեք ուղղանկյունանիստի մակերևույթի մակերեսն ու ծավալը, եթե նրա չափումներն են՝

10 սմ, 12 սմ, 14 սմ։

S(մակ.մակերես)=2x10x12+2x12x14+10×14=240+336+280=856 սմ քառ.

V=10x12x14=1680 սմ խոր.

Առաջադրանքներ․

1․Գործնական աշխատանք։

• Գունավոր ստվարաթղթից պատրաստեք ուղղանկյունանիստ, առանձին պատրաստեք նաև նրա փռվածքը։
• Քանոնով չափեք պատրաստած ուղղանկյունանիստի երկարությունը, լայնությունը և բարձրությունը։ Հաշվեք պատրաստած ուղղանկյունանիստի մակերևույթի մակերեսն ու ծավալը։

2․Հաշվեք ուղղանկյունանիստ մակերևույթի մակերեսը, եթե նրա չափումներն են՝ 5 դմ, 7 դմ,  8 դմ։

S(մակ.մակերես)=2x5x7+2x7x8+2x5x8=262դմ քառ.

3․Հաշվեք ուղղանկյունանիստ մակերևույթի մակերեսը, եթե նրա չափումներն են՝ 6 սմ,  12 սմ, 10 սմ։

S(մակ.մակերես)=2x6x12+2x12x10+2x6x10=504 սմ քառ.

4․Հաշվեք ուղղանկյունանիստ մակերևույթի մակերեսը, եթե նրա չափումներն են՝ 3 սմ, 5 սմ,  10 սմ։

S(մակ.մակերես)= 2x3x5+2x5x10+2x3x10=30+100+60=190 սմ քառ.

5․Հաշվեք ուղղանկյունանիստ մակերևույթի մակերեսը, եթե նրա չափումներն են՝

11 սմ,  12 սմ, 10 սմ։ S(մակ.մակերես)= 2x11x12+2x12x10+2x11x10=264+240+220=724 սմ քառ.

6․ Հաշվեք ուղղանկյունանիստի մակերևույթի մակերեսը, եթե նրա չափումներն են՝         

 3 դմ,  20 սմ, 10 սմ։ S(մակ.մակերես)= 2x3x20+2x20x10+2x3x10=120+400+60=580 սմ քառ.

7․ Հաշվեք ուղղանկյունանիստ մակերևույթի մակերեսը, եթե նրա չափումներն են՝

11 սմ, 12 սմ, 14 սմ։ S(մակ.մակերես)= 2x11x12+2x12x14+2x11x14=264+336+308=908 սմ քառ.

10․11․2021

Օրվա գործունեություն․

Հարցերի պարզաբանում

Մտքի վարժանք(բանավոր հաշվարկներ)

Թեմա՝ Խորանարդի մակերևույթի մակերես

Խորանարդի մակերևույթի մակերեսը նրա 6 նիստերի մակերեսների գումարն է։ Քանի որ խորանարդի 6 նիստերը իրար հավասար քառակուսիներ են, ուրեմն, խորանարդի մակերևույթի մակերեսը հաշվելու համար պետք է գտնել 1 քառակուսու մակերեսը և արդյունքը բազմապատկել 6-ով։

Օրինակ՝ Հաշվեք  8 սմ կող ունեցող  խորանադի մակերևույթի մակերեսը։

Խնդիրը լուծելու համար նախ վերհիշենք, որ խորանարդի մակերևությի մակերեսը նրա 6 իրար հավասար նիստերի(քառակուսիների) գումարն է։ Հաշվենք 8 սմ կողմով 1 քառակուսու մակերսը և արդյունքը բազմապատկեն 6-ով(քանի որ 6 նիստերը իրար հավասար են)։

8*8=64 (սմ քառ․)

64*6=384(սմ քառ․)

Paint-ով գծեք խորանարդ․

1. Հաշվեք  5 սմ կող ունեցող  խորանադի ծավալն ումակերևույթի մակերեսը։ 5x5x5=125
2. Հաշվեք  9 դմ կող ունեցող  խորանադի ծավալն ու մակերևույթի մակերեսը։ 9x9x9=729
3. Հաշվեք  4 սմ կող ունեցող  խորանադի ծավալն ու մակերևույթի մակերեսը։ 4x4x4=64
4. Հաշվեք  17 մմ կող ունեցող  խորանադի ծավալն ու մակերևույթի մակերեսը։ 17x17x17=3043
5. Հաշվեք  3 դմ կող ունեցող  խորանադի ծավալն ու մակերևույթի մակերեսը։ 3x3x3=27
6. Հաշվեք  2 սմ կող ունեցող  խորանադի ծավալն ու մակերևույթի մակերեսը։ 2x2x2=8
7. Հաշվեք  1 դմ կող ունեցող  խորանադի ծավալն ու մակերևույթի մակերեսը։ 1x1x1=1
8. Հաշվեք  19 մմ կող ունեցող  խորանադի ծավալն ու մակերևույթի մակերեսը։ 19x19x19=6859
9. Հաշվեք  2 սմ կող ունեցող  խորանադի ծավալն ու մակերևույթի մակերեսը։ 2x2x2=8
10. Հաշվեք  1 դմ կող ունեցող  խորանադի ծավալն ու մակերևույթի մակերեսը։ 1x1x1=1
11. Հաշվեք  19 մմ կող ունեցող  խորանադի ծավալն ու մակերևույթի մակերեսը։ 19x19x19=6859
12.  Գտեք  նկարում  պատակերված մարմինների ծավալը։ Յուրաքանչյուր խորանարդիկի ծավալը  1 սմ³  է։
13. 2. 3×4=12
14. 3. 3×4=12
15. 1. 3×4=12

13. Գործնական աշխատանք․

Պատրաստեք խորանար, հաշվեք այդ խորանադի ծավալն ու մակերևույթի մակերեսը։

1. Հաշվեք  2 սմ կող ունեցող  խորանադի ծավալն ու մակերևույթի մակերեսը։ 2x2x2=8

Митя накатался на саночках с ледяной горы и на коньках по замёрзшей реке; прибежал домой румяный, весёлый и говорит отцу: „Ух как весело зимою! Я бы хотел, чтобы всегда зима была” „Запиши твоё желание в мою записную книжку”, – сказал отец. Митя
записал. Пришла весна. Митя набегался за пёстрыми бабочками по зелёному лугу, нарвал цветов, прибежал к отцу и говорит: „Что за прелесть эта весна! Я бы желал, чтобы всегда весна была”. Отец опять вынул книжку и предложил Мите записать своё желание. Настало лето. Митя с отцом отправились на сенокос. Весь длинный день веселился мальчик: ловил рыбу, собирал ягоды, кувыркался в душистом сене, а вечером сказал отцу: „Вот уж сегодня я повеселился вволю! Я бы желал, чтобы лету конца не было”. И это желание Мити было записано в ту же книжку.
Наступила осень. В саду собирали плоды – румяные яблоки и жёлтые груши. Митя был в восторге и говорит отцу: „Осень лучше всех времён!” Тогда отец вынул свою записную книжку и показал мальчику, что он то же самое говорил и о весне, и о зиме, и о лете.

Найдите лишнее слово.
а) шуба                                                        а) носки
б) сарафан                                                   б) чулки-лишнее
в) пальто- лишнее                                                     в) рубашка
г) куртка                                                      г) колготки- лишнее

98. Սխալները գտի´ր և ուղղի´ր:

Օրինակ՝

Բնության մեջ ամեն ինչ՝ փոքրիկ թիթեռնիկն անգամ շատ բան կարող է սովորեցնել մարդուն: — 1. Բնության մեջ ամեն ինչ՝ փոքրիկ թիթեռն անգամ շատ բան կարող է սովորեցնել մարդուն:2. Բնության մեջ ամեն ինչ՝ թիթեռնիկն անգամ շատ բան կարող է  սովորեցնել մարդուն:

Փոքրիկ բլրակն էլ անցիր ու կհասնես ասածս ծառին:

1. Փոքրիկ բլուրն էլ անցիր ու կհասնես ասածս ծառին:

2. Բլրակն էլ անցիր ու կհասնես ասածս ծառին:

Փոքրիկ ձկնիկը ջրիմուռների տակ էր թաքնվել:

1.Փոքրիկ ձուկն ջրիմուռների տակ էր թաքնվել:

2.Ձկնիկը ջրիմուռների տակ էր թաքնվել:

Քաղաքի ծայրին՝ մի փոքրիկ տնակում, ապրում էր կախարդը:

1. Քաղաքի ծայրին՝ մի փոքրիկ տանը, ապրում էր կախարդը:

2.Քաղաքի ծայրին՝ մի տնակում, ապրում էր կախարդը:

Մի փոքրիկ առվակ իջնում  էր սարն ի վար:

1.
Մի փոքրիկ առու իջնում  էր սարն ի վար:

2.
Մի առվակ իջնում  էր սարն ի վար:

Անտառից դուրս եկավ մի պստլիկ ձիուկ:

1.Անտառից դուրս եկավ մի պստլիկ ձի:

2. Անտառից դուրս եկավ մի ձիուկ:
Հավն ածեց մի փոքրիկ ձվիկ:

1.Հավն ածեց մի փոքրիկ ձու:

2.Հավն ածեց մի ձվիկ

Քամին դես ու դեն էր քշում կտոր-կտոր ամպիկները:

1.Քամին դես ու դեն էր քշում կտոր-կտոր ամպը:

2.Քամին դես ու դեն էր քշում ամպիկները:

 99. Տրված բառերից կամ արմատներից նոր բառեր կազմիր՝ ակ, իկ, ուկ ածանցներով: Այստեղ այդ ածանցները փոքրացնում կամ քնքշացնո՞ւմ են:

ա) Թափանցիկ, շրջիկ, մարտիկ, սիրտաճմլիկ, ճանճ քշիկ:
 բ) Օրինակ, ճաշակ, ախորժակ, սահնակ, պահակ, ընդունակ, մոլորակ, գիտակ, պատվիրակ, բռնակ:
 գ) Կտրուկ, դիպուկ, խուսափուկ:

100. Տրված բառերից տեղ ցույց տվող ածանցավոր բառեր կազմի՛ր: Գրի՛ր գործածված մասնիկները (ածանցները): Կազմածդ ո՞ր բառերն են մեծատառով սկսվում:

Օրինակ՝
հույն — Հունաստան:

Հիվանդ-հիվանդանոց, ծաղիկ-ծաղկանոց, մուկ-մկըստան, հայ-Հայաստան, նիստ-նստարան, այբուբեն-այբենարան, դաս-դասարան, դպիր- դպրոց, դարբին-դարբնոց, հյուր-հյուրանոց, զորք-զորանոց, ռուս-Ռուսաստան, գործ-գործարան, բրուտ-բրուտանոց,կույս-կուսանոց, ուզբեկ-Ուզբեկստան, հնդիկ-Հնդկաստան, թուփ-թփուտ, ծիրանի-ծիրանուտ:

101. Ընդգծված բառակապակցությունները փոխարինի՛ր ածանցավոր բառերով:

Շատ ու շատ դարեր առաջ Ասորեստանում մի իմաստուն մարդ էր ապրում:
Մորուտում մի առարկա էր  թաքցրել:
Նա որոշել էր այդտեղ իր համար բնակարան կառուցել:
Տունը դարձրել ես հավանոց :
Երեկոյան դանոցում կհանդիպենք:
Գետի ափին մի հյուղակ ուներ, որտեղ ապրում էր իր սիրելի կենդանու հետ:
Իրենց գյուղակ փողոցներն ու այգիները հիշեց:

Տրամաբանական խնդիրներ

1. Կռահիր և ստացիր անհրաժեշտ թիվը։

Օրինակ՝ Ինչպե՞ս չորս  հատ  9-ով ստանալ 20։

99։9+9=20

Կարող եք օգտագործել թվաբանական գործողության նշաններ ու փակագծեր։

• Ինչպե՞ս երեք 6-ով ստանալ 6։ 6-6+6=6
• Ինչպե՞ս երեք 5-ով ստանալ 30։ 5×5+5=30
• Ինչպե՞ս չորս 3-ով ստանալ 6։ 3+3+3-3=6
• Ինչպե՞ս հինգ հատ  2-ով ստանալ 28։ 22+2+2+2=28
• Ինչպե՞ս չորս 9 –ի  միջոցով  ստանալ 100։ 99+9:9=100
• Ինչպե՞ս երեք հատ 5–ի  միջոցով  ստանալ  20: 5×5-5=20
• Ինչպե՞ս չորս 5 –ի  միջոցով  ստանալ 6։ 55:5-5=6
• Ինչպե՞ս հինգ  1-ով ստանալ 22։ 11+11×1=22
• Ինչպե՞ս հինգ  2–ի  միջոցով  ստանալ 15։ 22:2+2+2=15
• Ինչպե՞ս երեք 6-ով ստանալ 11։ 66:6=11
• Ինչպե՞ս չորս 7–ի  միջոցով  ստանալ 18: 77:7+7=18
• Ինչպե՞ս չորս 8 –ի  միջոցով  ստանալ 89։ 88+8:8=89
• Ինչպե՞ս երեք 4 –ի  միջոցով  ստանալ 20։4×4+4=20
  Սիրելի սովորողներ, կազմեք նմանատիպ առաջադրանքներ:

2. Ստացիր ճշմարիտ հավասարություն, միայն մեկ ձողիկ տեղաշարժելով․

Կարող եք օգտվեք հռոմեկան թվերի աղյուսակից․

Օրինակ՝ VI−IV=IX

                  VI+IV=X

X+II=VII, X-III=VII

IV+III=V, V+II=VII

VIII-III=X,VIII-III=V

VIII=VI−I, VIII=VI+I

XI+IV=VI, XI-IV=VII

VII+III=V,VII-III=IV

XII+II=XVI, XII+II=XIV

Սիրելի սովորողներ, կազմեք նմանատիպ առաջադրանքներ:

3. 5 տարի առաջ Եվան, Մարին և Կարենը միասին 16 տարեկան էին։ Քանի՞ տարեկան  կլինեն նրանք միասին 5 տարի հետո։ 46 տարեկան
4. 4 տարի հետո Կարենը, Աստղիկը և Արևն միասին կլինեն 35 տարեկան։ Քանի՞ տարեկան  էին նրանք միասին 4 տարի առաջ։11 տարեկան

6 տարի առաջ Ռոբերտը, Լուսինեն և Մարինան միասին 22 տարեկան էին:Քանի՞ տարեկան  կլինեն նրանք միասին 6 տարի հետո։58 տարեկան

5.Սովորողները  կկատարեն գործնական աշխատանք՝

5-րդ դասարանի սովորողները պետք է  պարզեն  իրենց հյուրասենյակի և խոհանոցի ծավալները և հաշվեց դրանց տարբերությունը։

Հյուրասենյակ- 3սմ, 5սմ, 6սմ Ծավալը 3x5x6=90 սմ խոր.

Խոհանոց-2սմ,4ս,6սմ Ծավալը 2x4x6=48սմ խոր.