Была у моей бабушки канарейка. Бабушка её очень берегла, потому что канарейка была тоненькая, нежная – вся жёлтенькая и пела чудесно. Эта канарейка очень любила музыку, только самую хорошую. Бабушка ей всегда самые лучшие свои пластинки давала слушать. Вот как-то бабушка ушла из дому, а я позвал к себе ребят. На улице шёл дождь, нам было скучно, и мы решили устроить свой оркестр. Я взял расчёску и тонкую бумажку, сделал себе губную гармошку. А ребята – один себе стакан поставил, – ложечкой стучать, другой пустое ведро взял вместо барабана. И начали мы играть известную песенку: „Мы едем, едем, едем в далёкие края!” И совсем уже начала музыка у нас получаться, – вдруг вошла бабушка. Она улыбнулась нам, потом посмотрела на клетку и вдруг закричала:
– Ах, что вы наделали! Вы мою канарейку убили!
А мы к её клетке даже близко не подходили. Смотрим – правда, канарейка лежит на песке, глаза закрыты и ножки кверху. Бабушка сразу всех ребят выгнала и давай свою канарейку сердечными каплями поить. Канарейка ожила. Бабушка немножко успокоилась и говорит:
– Глупые какие! Разве можно при ней такой шум устраивать! Ведь у неё очень нежный слух. Это очень музыкальная птица, и она потеряла сознание от вашей ужасной музыки.

канарейка – դեղձանիկ                                    потерять сознание – գիտակցությունը կորցնել
губная гармошка – շրթհարմոն                       сердечные капли – սրտի կաթիլներ

Составьте предложения с данными словами и словосочетаниями.
Канарейка- Я каждый день слушаю как на улице поёт канарейка.

потерять сознание- Мой брат видел как бабушка потеряла сознание.

губная гармошка- Я в цирке увидела, как клоун играл на губной гармошке.

расчёска- Я каждый день беру с собой расчёску.

музыка- Я каждый день слушаю музыку.

оркестр- Я должна поступить в оркестр и для этого я очень много занимаюсь.

сердечные капли- Сегодня я увидела как моя бабушка пьёт сердечные капли.
Найдите в тексте ответы на вопросы и прочитайте их.
1. Кто жил у бабушки?

Была у моей бабушки канарейка.

2. Какая это была птичка?

канарейка была тоненькая, нежная – вся жёлтенькая и пела чудесно.

3. Кто пришёл к мальчику в гости?

Вот как-то бабушка ушла из дому, а я позвал к себе ребят.

4. Что решили сделать ребята?

На улице шёл дождь, нам было скучно, и мы решили устроить свой оркестр.

5. На чём они играли?

Я взял расчёску и тонкую бумажку, сделал себе губную гармошку. А ребята – один себе стакан поставил, – ложечкой стучать, другой пустое ведро взял вместо барабана. 

6. Что закричала бабушка, когда вернулась домой?

– Глупые какие! Разве можно при ней такой шум устраивать! Ведь у неё очень нежный слух. Это очень музыкальная птица, и она потеряла сознание от вашей ужасной музыки.
Прочитайте текст вслух. Восстановите правильную последовательность пунктов плана. Перескажите текст по плану.
1. Бабушкина канарейка

2. Ребята устроили свой оркестр.

3. Канарейка потеряла сознание.

4. Канарейка спасена.

Согласны ли вы с тем, что…
1. Бабушка очень любила канарейку и давала ей слушать свои лучшие пластинки. ДА

2. Дети убили бабушкину канарейку. НЕТ

3. Канарейка потеряла сознание, потому что мальчики устроили сильный шум. ДА
Продолжите предложения по заданному началу.
1. Бабушка очень берегла канарейку, потому что канарейка была тоненькая, нежная – вся жёлтенькая и пела чудесно. Эта канарейка очень любила

2. Канарейка очень любила музыку, только самую хорошою

3. Как-то бабушка ушла из дому, а я…позвал к себе ребят

4. Нам было скучно, и мы решили устроить свой оркестр.

5. И совсем уже начала музыка у нас получаться, когда – вдруг вошла бабушка.

6. Бабушка сразу всех ребят выгнала и давай свою канарейку сердечными каплями поить.

7. Канарейка потеряла сознание, потому что не любила ужасную музыку.

Առաջադրանքներ։

Օրինակներ՝

Գտեք բաժանելին, եթե բաժանարարը 11 է, թերի քանորդը՝ 3,
մնացորդը՝ 2։

11*3+2=35

Գտիր բաժանարարը, եթե բաժանելին 16 է, թերի քանորդը՝ 5,
մնացորդը՝ 1։

(16-1):5=15:5=3

1)Գտեք բաժանելին, եթե բաժանարարը 13 է, թերի քանորդը՝ 6,
մնացորդը՝ 1։

13×6+1=79
2) Գտիր բաժանարարը, եթե բաժանելին 155 է, թերի քանորդը՝ 4,
մնացորդը՝ 3։

(155-3):4=38
3)Գտեք բաժանելին, եթե բաժանարարը 42 է, թերի քանորդը՝ 6,
մնացորդը՝ 5։

42×6+5=257
4) Գտիր բաժանարարը, եթե բաժանելին 159 է, թերի քանորդը՝ 5,
մնացորդը՝ 4։

(159-4):5=31

5)Գտեք բաժանելին, եթե բաժանարարը 18 է, թերի քանորդը՝ 11,
մնացորդը՝ 7։

18×11+7=205
6) Գտիր բաժանարարը, եթե բաժանելին 126 է, թերի քանորդը՝ 11,
մնացորդը՝ 5:

(126-5):11=11

7) Ի՞նչ ամենամեծ մնացորդ կարող է ստացվել բնական թիվը
35-ի բաժանելիս։ 34

8)Ի՞նչ ամենամեծ մնացորդ կարող է ստացվել բնական թիվը
18-ի բաժանելիս։17

9)Ի՞նչ ամենամեծ մնացորդ կարող է ստացվել բնական թիվը
101-ի բաժանելիս։ 100

Ինքնաստուգում

1)Գտեք բաժանելին, եթե բաժանարարը 21 է, թերի քանորդը՝ 10,
մնացորդը՝ 6։

21×10+6=216
2) Գտիր բաժանարարը, եթե բաժանելին 186 է, թերի քանորդը՝ 5,
մնացորդը՝ 1։

186-1=185

185×5=925

3)Գտեք բաժանելին, եթե բաժանարարը 33 է, թերի քանորդը՝ 4,
մնացորդը՝ 3։

33×4+3=135
4) Գտիր բաժանարարը, եթե բաժանելին 126 է, թերի քանորդը՝ 4,
մնացորդը՝ 2։

126-2=124

124×4=496

5)Գտեք բաժանելին, եթե բաժանարարը 17 է, թերի քանորդը՝ 19,
մնացորդը՝ 5։

17×19+5=328
6) Գտիր բաժանարարը, եթե բաժանելին 158 է, թերի քանորդը՝ 3,
մնացորդը՝ 2:

158-2=156

156:3= 52

7) Ի՞նչ ամենամեծ մնացորդ կարող է ստացվել բնական թիվը
3-ի բաժանելիս։ 2

8)Ի՞նչ ամենամեծ մնացորդ կարող է ստացվել բնական թիվը
25-ի բաժանելիս։ 24

9)Ի՞նչ ամենամեծ մնացորդ կարող է ստացվել բնական թիվը
106-ի բաժանելիս։105

10) Առանձնացրեք 4-ի բաժանվող թվերը.

1000, 1785, 2924, 30261, 2820, 34581, 3565, 2812, 4533

Задание 1.Ответьте на вопросы и поставьте знаки в конце каждого предложения

Кто собирает яблоки спиной ёжик.

Сколько ног у осьминога. Восемь
Каким насекомым хлопают в ладоши-мошка и моль.
Что рисует мороз на стёклах-снежинки.
Где проводит медведь зиму-в берлоге

Задание 2. Задайте вопрос к каждому предложению и запишите ответ.
Когда это было? Это было зимой.

Куда мальчики пошли? Мальчики пошли на озеро.

Что надел Ваня и куда побежал ? Ваня надел коньки и побежал на лёд.

Кто упал в воду? Он упал в воду. Что он сделал? Он упал в воду.

На помощь пришли товарищи.Что сделали товарищи?

Кто пришёл на помощь? Они вытащили Ваню из воды и отвели домой.

Задание 3. Допишите пропущенную часть рассказа. Озаглавь рассказ.

Однажды я шла из школы домой и вдруг увидела у забора щенка. Он был маленький.Я его погладила и покормила . У моего друга было желание завести щенка.Я взяла щенка и повезла к моему другу и подарила ему. Мы назвали его Красавчиком.
Вот какой теперь у меня друг!

Задание 4. Спишите, вставляя пропущенные буквы и знаки препинания.
После уроков мы пошли в лес на прогулку как красиво зимой в лесу Мы катались на санках лыжах конька. Играли в снежки.

Пушок /18 ноября/

В доме у нас жил ёжик. Когда его гладили, он прижимал иголки к спине  и делался совсем мягким. Поэтому мы его назвали Пушком. Если Пушок  был голодный, он бегал за мной, как собака. При этом он кусал меня за  ноги, требуя еды. Летом я брал Пушка с собой в сад. Он бегал по дорожкам, ловил жуков  и с аппетитом их съедал. Когда наступила зима, я перестал  брать Пушка на улицу. Но вот однажды я  собрался на санках с гор кататься и решил  взять с собой Пушка. Взял я ящик,  положил туда тряпку и посадил ежа, а  сверху другой тряпкой закрыл, чтобы ему  теплее было.Долго я катался с ребятами на санках,  а потом мы решили пойти в деревню,  чтобы посмотреть на убитого волка. Его  только что охотники принесли. Я поставил санки с Пушком в сарай, а  сам с ребятами побежал. Там, в деревне,  мы с ребятами смотрели, как с волка снимают шкуру. Домой я пришёл поздно. О Пушке я вспомнил только на другой день. Побежал я в сарай к санкам.  Смотрю – лежит мой Пушок, свернулся и не двигается. Взял я его в руки, но  он даже не пошевелился. За ночь, видимо, замёрз и умер.

Я решил похоронить Пушка в саду, закопать в снег в том ящике, в  котором он умер. Очень мне его было жалко. Но вот наступила весна, да какая тёплая! Один раз утром вышел я в сад.  Там весной особенно хорошо – солнце светит, на деревьях первые листочки  появляются. Вдруг смотрю, листья под деревом зашевелились. Что такое?  Из-под старых листьев показывается знакомая мордочка, черные глазки  смотрят на меня.  Я бросился к ёжику. Через секунду я уже держал на руках Пушка, он  обнюхивал мои пальцы и просил еды. Рядом на земле лежал ящик, в котором Пушок проспал всю зиму.

Подберите к следующим словам антонимы из текста.
Твёрдый-мягкий, сытый-голодный, снизу-сверху, холоднее-теплее, рано-поздно, день-ночь, холодный-тёплый, плохо-хорошо.

Найдите в тексте ответы на вопросы и прочитайте их.
1. Где жил ёжик? В доме у нас жил ёжик.

2. Почему его назвали Пушком? Когда его гладили, он прижимал иголки к спине  и делался совсем мягким. Поэтому мы его назвали Пушком.

3. Куда мальчик  положил ёжика, когда пошёл кататься на санках?

Мальчик взял ящик,  положил туда тряпку и посадил ежа, а  сверху другой тряпкой закрыл, чтобы ему  теплее было.

4. Куда пошли ребята,  чтобы посмотреть на убитого волка?

Ребята побежали в деревню

5. Что увидел мальчик, когда вернулся  в сарай за Пушком?

 Смотрю – лежит мой Пушок, свернулся и не двигается. Взял я его в руки, но  он даже не пошевелился. За ночь, видимо, замёрз и умер.

6. Где похоронил ёжика мальчик?

Я решил похоронить Пушка в саду, закопать в снег в том ящике, в  котором он умер.

7. Что увидел мальчик  в саду, когда вышел туда весной?

Вдруг смотрю, листья под деревом зашевелились. Что такое?  Из-под старых листьев показывается знакомая мордочка, черные глазки  смотрят на меня.  Я бросился к ёжику. Через секунду я уже держал на руках Пушка, он  обнюхивал мои пальцы и просил еды. Рядом на земле лежал ящик, в котором Пушок проспал всю зиму.

Согласны ли вы с тем, что…
1. Пушок разрешал себя гладить и умел просить еду. согласна

2. Однажды маль-чик взял ёжика с собой кататься на санках. нет

3. Пушок замёрз в сарае и умер. нет

 4. Весной мальчик нашёл в саду нового ёжика.нет

Допишите предложения так, чтобы они соответствовали содержанию рассказа.
1. В доме у нас жил ёжик.

2. Мы назвали его Пушком, потому что когда его гладили, он прижимал иголки к спине  и делался совсем мягким.

3. Летом я брал Пушка с собой в сад.

 4. Я поставил санки с Пушком в сарай, а  сам с ребятами побежал.

5. Но вот наступила весна , да какая тёплая!

6. Из-под  старых листьев показывается знакомая мордочка, черные глазки  смотрят на меня.

Прочитайте текст. Скажите, что нового вы узнали о ежах.
Ёж – животное небольшого размера. Длина его тела составляет 20– 30 см. У взрослых ежей обычно пять–шесть тысяч игл, у молодых – около 3  тысяч. Ёж охотится в ночное время. Часто можно увидеть на картинке или в мультфильме ёжика с румяным  яблоком на спине. Кто это видел? Никто не видел. Но все думают, что яблоки и грибы ёжик запасает себе на зиму. На самом деле ежам не нужны  запасы, потому что зимой ежи… спят. Впадают в спячку с ноября по апрель.  Во время спячки ёж совершает всего один вдох в минуту, а температура его  тела падает до 1,8 °C. Во время спячки ёж расходует подкожный жир,  накопленный летом. Ежи питаются жуками, червяками и ящерицами.

Найдите в тексте ответы на вопросы и прочитайте их.
1. Сколько игл у ежа? У взрослых ежей обычно пять–шесть тысяч игл, у молодых – около 3  тысяч.

2. Почему ёж не делает запасов на зиму?

На самом деле ежам не нужны  запасы, потому что зимой ежи… спят.

3. Когда  ёж впадает в спячку?

Впадают в спячку с ноября по апрель.  

4. Чем питаются ежи?

Ежи питаются жуками, червяками и ящерицами.

Прочитайте о еже.
Лежала между ёлками подушечка с иголками.
Тихонечко лежала, потом вдруг убежала.

Сердитый недотрога живёт в глуши лесной
Иголок очень много, а нитки ни одной.

Թվերը գրելու հնամենի եղանակը

Թվերի գրառումը  հայերենի այբուբենի տառերով․

Ա	Բ	Գ	Դ	Ե	Զ	Է	Ը	Թ
1	2	3	4	5	6	7	8	9
Ժ	Ի	Լ	Խ	Ծ	Կ	Հ	Ձ	Ղ
10	20	30	40	50	60	70	80	90
Ճ	Մ	Յ	Ն	Շ	Ո	Չ	Պ	Ջ
100	200	300	400	500	600	700	800	900
Ռ	Ս	Վ	Տ	Ր	Ց	Ւ	Փ	Ք
1000	2000	3000	4000	5000	6000	7000	8000	9000

Օգտվելով  այս  աղյուսակից  լուծեք  խաչբառը

Խաչբառ

Հարցերը լուծեք   բանավոր և  ներկայացրեք  հայերենի այբուբենի տառերով․

Հորիզոնական

1. Գտեք  բաժանելին, եթե բաժանարարը 33 է, թերի քանորդը՝ 6, մնացորդը՝ 2։  

33×6+2=200  Մ

• Գտիր բաժանարարը, եթե բաժանելին 323 է, թերի քանորդը՝ 8, մնացորդը՝ 3։

323-3:8=40Խ

• Գտեք   ուղղանկյունանիստի ծավալը, եթե նրա չափումներն են՝  2 սմ, 5 սմ, 2 սմ։ Գրել միայն թվային մասը։ 

2x5x2=20սմ խոր.

• Ի՞նչ  ամենամեծ մնացորդ կարող է ստացվել բնական թիվը           10-ի բաժանելիս։   9 Թ
• Ո՞րն է ամենափոքր բնական թիվը։  1  Ա
• Գտեք 25000-ի 1/5 մասը։ 

25000:  5000  Ր

102. Բնակավայր կամ տեղանք ցույց տվող բառերին այնպիսի ածանցներ ավելացրու, որ նոր բառերը տվյալ տեղի բնակիչ իմաստն արտահայտեն:

Օրինակ՝
լեռն — լեռնցի:

Երևան-Երևանցի, քաղաք-քաղաքացի, Վան-վանեցի, Մուշ-մշեցի, Աշտարակ-աշտարակցի, Արտաշատ-արտաշատցի,Դվին-դվինցի, Կարս-կարսեցի, Գյումրի-գյումրեցի, Լոռի-լոռեցի, Ամերիկա-ամերիկացի, Նյու-Յորք-նյույորքեցի, Լոնդոն-լոնդոնցի, սար-սարեցի, գյուղ-գյուղացի:

103. Տրված բառազույգերի արմատները տեղափոխելով՝ բաղադրյալ նոր բառեր ստացի´ր:

Օրինակ՝
բարեժպիտ, մանկամիտ — բարեմիտ, մանկաժպիտ:

ա) Ջրահարս, ծովանկար-ջրանկար,ծովահարսբ) ժանգապատ, արծաթագույն-ժանգագույն,արծաթապատ
գ) հողմածին, ջրաղաց-հողմաղաց,ջրածին դ) զորագունդ, երկրամաս-զորամս, երկրագունդ:

104. Տրված բառերր բաղադրիչների բաժանի՛ր: Արմատներն ի՞նչ մասնիկով են կապվում:

Օրինակ՝
Գրատախտակ — գր(գիր) + ա + տախտակ:

Ձեռագիր-ձեռ,ա,գիր

գեղանկար-գեղ,ա,նկար,

շրջագգեստ-շրջ,շուրջ, ա, զգեզտ

սիրահոժար-սիր, սեր, ա, հոժար

դեղնակտուց-դեղն, դեղի, ա, կտուց

հոդակապ- հոդ, ա, կապ

105. Շարքի բոլոր բառերը, բացի մեկից, նույն ձևով են կազմված: Գտի´ր օրինաչափությանը չենթարկվող բառը:

ա) Հրաշամանուկ, հողագունդ, առևտուր, մեծահոգի, փրկագին:
բ) Ջրկիր, սեղանատամ, նախօրոք, դասաժամ, ձեռնտու:

10 նոյեմբերի

չորեքշաբթի

106. Տրված արմատների կրկնությամբ բառեր կազմի՛ր: Գրությանն ուշադրություն դարձրո՛ւ (ինչո՞վ է տարբերվում մյուս բարդ բառերի գրությունից):

Օրինակ՝
մեծ-մեծ:

Ծանր-ծանր

գույգ-գույգ

չորս-չորս

խիստ-խիստ

արագ-արագ

բաց-բաց

թաց-թաց

107. Արմատի կրկնությամբ կազմված, գծիկով գրվող բարդ բառեր գրի´ր:

Օրինակ՝
շուտ-շուտ, երբեմն-երբեմն:

քիչ-քիչ

շատ-շատ

տաք-տաք

ուրախ-ուրախ

108. Տրված արմատների կրկնությամբ բառեր կազմի՛ր (արմատների մեջ ի՞նչ փոփոխություն է կատարվում):

Օրինակ՝
Փալաս-փուլուս:

Աման-չաման

մարդ -մուրդ

պարապ -սարապ

պակաս-պուկուս

մանր-մունր

փոքր-մոքր

ոլոր-մոլոր

սուս-փոիս

109. Տրված արմատների կրկնությամբ բառեր կազմի՛ր: Բառերի մեջ այդ արմատների գրությանն ուշադրություն դարձրո՛ւ:

Օրինակ՝
ճըռ — ճռճռալ, ճռճռոց:

Մըռ-մռմռալ, մռմռոց

հըռ- հռհռալ, հռհռոց

չըռ-չռչռալ, չռչռոց

կըռ-կռկռալ, կռկռոց

դըռ-դռդռալ, դռդռոց

110. Տրված արմատներով բաղադրյալ բառեր կազմիր՝ դրանք  դնելով նոր բառերի սկզբում, մեջտեղում և վերջում:

Մարդ-մառդկային, անմարդ, անմարկություն

բարի-բարեհոգի, անբարետես

ձայն-ձայնաոր, անձայն

սեր-սիրառատ, լիասիրտ

տեր-տիրակալ, անտիրություն

գիր-անգիր, գրախանութ, տպագրություն

111. Անջատ գրվող բարդ բառերի (հարադրությունների) իմաստներն արտահայտի՛ր հոմանիշ բառերով:

Պար գալ-պարել

զրույց անել- զրուցել

խաղ անել-խաղալ

թույլ տալ-թույլատրել

112. Տրված բառերի իմաստներն արտահայտի՛ր հոմանիշ հարադրություններով (անջատ բաղադրիչներով գրվող բառեր) կամ դարձվածքներով:

Օրինակ՝
թափթփել — շաղ տալ, ցիրուցան անել:

Վերադարձնել-հետ դարձնել

անցնել- գնալով հեռանալ

բուժել (դեղ ու դարմանով)- դեղ ու դարման անել

մտնել-մուտք գործել

կանգնել- կանգ առնել

կախվել-կախ ընկնել

113. Անել և տալ բառերով կազմիր հնարավորին չավ) շւստ հարադրություններ ու դարձվածքներ:

գործ անել, մաքրություն անել, լեղաճաք անել, ծափ տալ, գլուխ տալ, սիրտ տալ

114. Այսօր, տանտիրուհի, մորեղբայր բառերով և այս օր(ը), տան տիրուհի, մոր եղբայր բառակապակցություններով կազմի՛ր նախադասություններ:

Այսօր տաք եղանակ: Այս ծանր օրը երբ է ավարտվելու:

Մորյեղբայրս ծառայում է բանակում:Մորս փոքր եղբայրը սովորում է դպրոցում:

Տանտիրուհին ճաշ էր եփում: Տան գեղեցիկ տիրուհին զբոսնում էր:

V=4x5x7=140 սմ խոր.

Երկրի պտույտն իր առանցքի և Արեգակի շուրջ

Опубликовано 9 октября, 2018

Ինչպես արդեն գիտեք, Երկիր մոլորակը պտտվում է և իր առանցքի, և Արեգակի շուրջը: Իր առանցքի շուրջ պտտվելը ակնառու կարող եք տեսնել նրա մոդելի’ գլոբուսի օրինակով:
Երկրի վրա տեղի ունեցող որոշ երևույթներ բացատրվում են Երկրի’ իր առանցքի շուրջ պտույտով: Օրինակ’ գիշերվա և ցերեկվա հերթափոխումը: Երկիրը լուսավորվում է Արեգակից: Եվ քանի որ այն գնդաձև է, բնականաբար միաժամանակ ամբողջապես չի կարող լուսավորվել: Լուսավորվում է այն մասը, որն ուղղված է դեպի Արեգակը: Բայց քանի որ այն պտտվում է իր առանցքի շուրջ, ուստի նրա բոլոր կողմերը հերթականությամբ ուղղվում են դեպի Արեգակն ու լուսավորվում: Պտույտի այդ պահին Արեգակին ուղղված կողմում կլինի ցերեկ, իսկ հակառակ կողմում’ գիշեր: Բնականաբար ցերեկն ու գիշերը հերթափոխում են միմյանց:

Իր առանցքի շուրջը Երկրի պտույտն անվանում են օրական պտույտ, իսկ Արեգակի շուրջը’ տարեկան պտույտ:
Այդպես են կոչվում, որովհետև Երկիրն իր առանցքի շուրջը մեկ լրիվ պտույտը կատարում է մեկ օրում (24 ժամում), իսկ Արեգակի շուրջը’ մեկ տարում: Տարվա տևողությունը 365 օր 5 ժամ 48 րոպե 46 վայրկյան է: Այն ուղին, որով շարժվում է մոլորակը, կոչվում է ուղեծիր։ Այլ կերպ ասած’ դա նրա հետագիծն է: Արեգակի շուրջը Երկրի պտտման ուղեծիրն ունի ձվածրի տեսք:

Երկրի տարեկան պտույտով է պայմանավորված նաև տարվա չորս եղանակների (գարուն, ամառ, աշուն, ձմեռ) կանոնավոր հերթափոխը:
Ուշադրություն դարձրեք, որ Երկրի պտտման առանցքը միշտ մնում է թեքված նույն դիրքով: Երկրի շարժման ընթացքում նրա մակերևույթի տարբեր մասեր տարբեր չափով են լուսավորվում Արեգակից: Այն կիսագնդում, որով Երկիրն ուղղված է դեպի Արեգակը, ամառ է, իսկ մյուս կիսագնդում’ ձմեռ:
Հունիսի 22-ին հյուսիսային կիսագնդում լինում են ամենաերկար ցերեկը և ամենակարճ գիշերը, իսկ հարավային կիսագնդում’ ամենակարճ ցերեկը և ամենաերկար գիշերը: Դեկտեմբերի 22-ին հյուսիսային կիսագնդում լինում են ամենակարճ ցերեկը և ամենաերկար գիշերը, իսկ հարավային կիսագնդում’ հակառակը: Սեպտեմբերի 23-ին ու մարտի 21-ին գիշերվա և ցերեկվա տևողությունները հավասարվում են: Այդ օրերին Երկրի երկու կիսագնդերը հավասարապես են լուսավորվում Արեգակից ընկնող ճառագայթներով և հավասարապես ջերմություն ստանում:
Այլ է պատկերը բևեռներում. մարտի 21-ից մինչև սեպտեմբերի 23-ը (վեցամիս) Հյուսիսային բևեռում ցերեկ է, որը կոչվում է բևեռային ցերեկ: Այդ նույն ժամանակամիջոցում Հարավային բևեռում գիշեր է, որը կոչվում է բևեռային գիշեր:
Սեպտեմբերի 23-ից մինչև մարտի 21-ը Հյուսիսային բևեռում լինում է բևեռային գիշեր, իսկ Հարավայինում’ բևեռային ցերեկ:

Հարցեր և առաջադրանքներ`

1. Որն է համարվում օրական և որը` տարեկան պտույտ։

2. Ինչ է նշանակում ուղեծիր և ինչ տեսք ունի Երկրի ուղեծիրը։

3. Նշեք տարվա գիշերահավասարի օրերը։

4. Ինչպես կբացատրեք չորս տարին մեկ փետրվար ամսվա 29֊րդ օրվա ավելացումը և ինչպես են անվանում այդ տարին։

Երկրի պտույտն իր առանցքի և Արեգակի շուրջ

Опубликовано 9 октября, 2018

Ինչպես արդեն գիտեք, Երկիր մոլորակը պտտվում է և իր առանցքի, և Արեգակի շուրջը: Իր առանցքի շուրջ պտտվելը ակնառու կարող եք տեսնել նրա մոդելի’ գլոբուսի օրինակով:
Երկրի վրա տեղի ունեցող որոշ երևույթներ բացատրվում են Երկրի’ իր առանցքի շուրջ պտույտով: Օրինակ’ գիշերվա և ցերեկվա հերթափոխումը: Երկիրը լուսավորվում է Արեգակից: Եվ քանի որ այն գնդաձև է, բնականաբար միաժամանակ ամբողջապես չի կարող լուսավորվել: Լուսավորվում է այն մասը, որն ուղղված է դեպի Արեգակը: Բայց քանի որ այն պտտվում է իր առանցքի շուրջ, ուստի նրա բոլոր կողմերը հերթականությամբ ուղղվում են դեպի Արեգակն ու լուսավորվում: Պտույտի այդ պահին Արեգակին ուղղված կողմում կլինի ցերեկ, իսկ հակառակ կողմում’ գիշեր: Բնականաբար ցերեկն ու գիշերը հերթափոխում են միմյանց:

Իր առանցքի շուրջը Երկրի պտույտն անվանում են օրական պտույտ, իսկ Արեգակի շուրջը’ տարեկան պտույտ:
Այդպես են կոչվում, որովհետև Երկիրն իր առանցքի շուրջը մեկ լրիվ պտույտը կատարում է մեկ օրում (24 ժամում), իսկ Արեգակի շուրջը’ մեկ տարում: Տարվա տևողությունը 365 օր 5 ժամ 48 րոպե 46 վայրկյան է: Այն ուղին, որով շարժվում է մոլորակը, կոչվում է ուղեծիր։ Այլ կերպ ասած’ դա նրա հետագիծն է: Արեգակի շուրջը Երկրի պտտման ուղեծիրն ունի ձվածրի տեսք:

Երկրի տարեկան պտույտով է պայմանավորված նաև տարվա չորս եղանակների (գարուն, ամառ, աշուն, ձմեռ) կանոնավոր հերթափոխը:
Ուշադրություն դարձրեք, որ Երկրի պտտման առանցքը միշտ մնում է թեքված նույն դիրքով: Երկրի շարժման ընթացքում նրա մակերևույթի տարբեր մասեր տարբեր չափով են լուսավորվում Արեգակից: Այն կիսագնդում, որով Երկիրն ուղղված է դեպի Արեգակը, ամառ է, իսկ մյուս կիսագնդում’ ձմեռ:
Հունիսի 22-ին հյուսիսային կիսագնդում լինում են ամենաերկար ցերեկը և ամենակարճ գիշերը, իսկ հարավային կիսագնդում’ ամենակարճ ցերեկը և ամենաերկար գիշերը: Դեկտեմբերի 22-ին հյուսիսային կիսագնդում լինում են ամենակարճ ցերեկը և ամենաերկար գիշերը, իսկ հարավային կիսագնդում’ հակառակը: Սեպտեմբերի 23-ին ու մարտի 21-ին գիշերվա և ցերեկվա տևողությունները հավասարվում են: Այդ օրերին Երկրի երկու կիսագնդերը հավասարապես են լուսավորվում Արեգակից ընկնող ճառագայթներով և հավասարապես ջերմություն ստանում:
Այլ է պատկերը բևեռներում. մարտի 21-ից մինչև սեպտեմբերի 23-ը (վեցամիս) Հյուսիսային բևեռում ցերեկ է, որը կոչվում է բևեռային ցերեկ: Այդ նույն ժամանակամիջոցում Հարավային բևեռում գիշեր է, որը կոչվում է բևեռային գիշեր:
Սեպտեմբերի 23-ից մինչև մարտի 21-ը Հյուսիսային բևեռում լինում է բևեռային գիշեր, իսկ Հարավայինում’ բևեռային ցերեկ:

Հարցեր և առաջադրանքներ`

1. Որն է համարվում օրական և որը` տարեկան պտույտ։

Իր առանցքի շուրջը Երկրի պտույտն անվանում են օրական պտույտ, իսկ Արեգակի շուրջը’ տարեկան պտույտ:

2. Ինչ է նշանակում ուղեծիր և ինչ տեսք ունի Երկրի ուղեծիրը։

Տարվա տևողությունը 365 օր 5 ժամ 48 րոպե 46 վայրկյան է: Այն ուղին, որով շարժվում է մոլորակը, կոչվում է ուղեծիր։ Այլ կերպ ասած’ դա նրա հետագիծն է: Արեգակի շուրջը Երկրի պտտման ուղեծիրն ունի ձվածրի տեսք:

3. Նշեք տարվա գիշերահավասարի օրերը։

Սեպտեմբերի 23-ին ու մարտի 21-ին գիշերվա և ցերեկվա տևողությունները հավասարվում են: Այդ օրերին Երկրի երկու կիսագնդերը հավասարապես են լուսավորվում Արեգակից ընկնող ճառագայթներով և հավասարապես ջերմություն ստանում:

4. Ինչպես կբացատրեք չորս տարին մեկ փետրվար ամսվա 29֊րդ օրվա ավելացումը և ինչպես են անվանում այդ տարին։

Փետրվար 29 վաթսուներորդ օրն է նահաջ տարում 306 օր է մնում մինչև տարվա վերջ։ Այս օրն չորս տարին մեկ է տեղի ունենում։

17․11․2021

Օրվա գործունեություն․

Հարցերի պարզաբանում

Մտքի վարժանք(բանավոր հաշվարկներ)

Ինքնաստուգում

1․Հաշվեք ուղղանկյունանիստի մակերևույթի մակերեսը, եթե նրա չափումներն են՝ 6 սմ, 9 սմ,  12 սմ։

S(մակ.մակերես)=2x6x9+2x9x12+2x6x12=108+216+144=468 սմ քառ.

2.Հաշվեք ուղղանկյունանիստի ծավալը, եթե նրա չափումներն են՝ 7 դմ, 8 դմ,  10 դմ։

V=7x8x10=560 դմ խոր.

3․Հաշվեք  9 սմ կող ունեցող  խորանադի ծավալը։

V=9x9x9=729 սմ խոր.

4․ Հաշվեք 8 դմ կող ունեցող խորանադի մակերևույթի մակերեսը։

S(մակ.մակերես)=2x8x8+2x8x8+2x8x8=128+128+128=384դմ քառ.

5․ 180, 124, 1025, 25681, 10000, 369   թվերից առանձնացրեք նրանք, որոնք բաժանվում են 5-ի։

180:5=36

1025:5=205

10.000:5=2000
6․ 14, 25, 15980, 1546, 23551, 25693   թվերից առանձնացրեք նրանք, որոնք բաժանվում են 2-ի։

14:2=7

15.980:2=7990

1546:2=773
7․ 6358, 1500, 3650, 1423, 2544  թվերից առանձնացրեք նրանք, որոնք բաժանվում են 10-ի։

1500:10=150

3650:10=365
8․ 4501, 3691, 1008, 3702, 2566 թվերից  առանձնացրեք  նրանք, որոնք  բաժանվում են 3-ի։

1008:3=336

3072:3=1234
9․ 909, 1000, 33003, 6009, 60606,  թվերից առանձնացրեք նրանք, որոնք բաժանվում են 9-ի։

909:9=101

33003:9=3667

60606:9=6746

10․ 3600, 2425, 1800, 1016, 2598 թվերից առանձնացրեք նրանք, որոնք բաժանվում են 4-ի։

3600:4=900

1800:4=400

1016:4=254