Հրանտ Մաթևոսյան «Հացը»

Հարցերևառաջադրանքներ՝

• Բացատրիր ընդգծված բառերը:
• կածան—Ոտքի նեղ ճանապարհ, արահետ, շավիղ:
• Խաշամ—Աշնանը ծառերից թափված տերևներ:
• Բացատրիր հետևյալ նախադասությունը` Ես հասկացա, որ աշնան մեղմ արևի մեջ ամեն ինչ թախծոտ ու գեղեցիկ է, և միակ տգեղը ես եմ:
  • Նա սուտ խոսեց , խոսք տվեց, բայց իր խոսքը չկատարեց: Ու դրանից վատ էր զգում:

Հրանտ Մաթևոսյան «Հացը»

Հարցեր և առաջադրանքներ`

• Բացատրի՛ր ողջ պատմության ընդգծված բառերը՝ օգտվելով բառարանից:
• եղան— Երկար փայտե կոթի վրա բնական կամ հագցրած 2-4 մատներով գյուղատնտեսական գործիք՝ հնձած
  խոտ՝ հացաբույս՝ դարման ևն վերցնելու համար:
• դիզել—Մեծ քանակությամբ հավաքել՝ կուտակել,
  որևէ բան իրար վրա դարսելով դեզ գոյացնել:
•  քիվի-Հորիզոնական ելուստ, որ դուրս է ձգվում պատի վերին մասից կամ պատուհանների ու դռների վերևից:
• նիրհ—Քնին նախորդող թմրություն, նինջ,
  քուն:
• կածան—Ոտքի նեղ ճանապարհ, արահետ, շավիղ:
• Խաշամ—Աշնանը ծառերից թափված տերևներ:
• Քեզ անծանոթ բառերը դուրս գրիր և բառարանի օգնությամբ բացատրի՛ր(միայն առաջին մասի):
• Գոմ- Ընտանի անասուններ պահելու շենք կամ շենքի հատուկ մաս:
• հանդ-դաշտ, արտերի ամբողջությունը:
• կոճղ- Ծառի բնից սղոցած՝ կոտրած կամ կտրած մաս կոճ:
• քաջագործություն-Քաջ՝ հերոսական գործ, սխրագործություն:
• չվել- Խմբովին տեղափոխվել՝ փոխադրվել՝ գաղթել մի վայրից մի ուրիշը:
• բացատում-Բաց՝ ազատ տեղ, դատարկ տեղ:
• Ո՞ր գործն է քեզ համար ամենակարևորը և առաջնայինը: Ինչո՞ւ:
  Պատասխանդ հիմնավորիր:
• Իմ համար ամենակարևոր գործը սովորել ջութակի վրա լավ նվագել, իսկ հետագայում հայտնի ջութակահարուհի դառնալը:

Գործնական քերականություն

13. Շարունակի՛ր (հարցերին պատասխանելով’ գրավոր պատմի՛ր):

Մի օր ճամփա ընկանք ու գնացինք աշխարհ տեսնելու: Գնացինք. գնացինք. շատ թե քիչ. մեր իմացած ու չիմացած երկրներն անցանք, սարերն անցանք, ծովերն անցանք, անապատն անցանք, մեկ էլ դեմներս մի գունավոր քաղաք փռվեց: Որ մտանք, զարմանքից բերաններս բաց մնաց: Քաղա՛ք. դու քաղա’ք. ոչ մի բան միագույն չէր:

Տներն կառուցված էին վարդագույն աղյուսներից: Ծառերը. թփերն ու ծաղիկներն էլ էին վարդագույն : Կենդանիներն միջատներից փոքր էին, բայց էլի վարդագույն : Քաղաքը շատ սիրուն էր և միագույն: Քաղ աքն այդպիսին էր դարձել , որովհետև քաղաքի վրա վարդագույն անձրև թափվել: Մարդիկ վարդագույն մազեր ունեին, խելացի էին, զբաղվում էին երաժշտությամբ : Մեզ ընդունեցին շատ հյուրասեր: Մենք այնտեղ նվագեցինք վարդագույն երաժշտություն , պարեցինք վարդագույն պարեր, մի խոսքով շատ լավ ժամանակ անցկածրեցինք :

14. Նախադասություններում գործողություն կատարողի անունը չկա. գտի՛ր՝ մե՞կն է, թե՞ մեկից ավելի (եզակի՞ է, թե՞ հոգնակի):

Զարմացա — Եզակի: Տեսանք — հոգնակի : Փնտրում ես — եզակի : Վազում եք- հոգնակի : Կտա — եզակի: Կհասնեն — հոգնակի:

15.      Տրված բառերը երեք խմբի բաժանի՛ր և այդ խմբերի տարբերությունը  բացատրի՛ր:

Գոյական Ածական Բայ

Ծաղիկ ջինջ վազել

ժամացույց բուրավետ թրթռալ

ջուր մեծ թիավարել

սար ջրոտ ջրել

մարդ ուրախ գնալ

երեխա ծաղկավետ լողալ

նավաստի հրաշալի վազվզել

օձ Մաքուր սողալ

ինքնաթիռ ճկուն իջնել

առվակ սև բացվել

գարուն պայծար չխկչխկալ

թիթեռ սպիտակ գոռգոռալ

պահակ գաղտնի բարձրանալ

նավակ ոսկեզօծ պահել

հատիկ երկաթյա ոսկեզօծել:

16. Հականիշները (հակաոակ իմաստ ունեցող բառերը) գտի՛ր և զույգ-զույգ գրի’ր:

Միշտ-երբեք. անարատ-արատավոր, ոչնչացնել-ստեղծել, բացահայտ-գաղտնի. թույլ-ամուր. վերջին-առաջին. Համաձայնել-Մերժել. հանգստանալ-աշխատել. գտնել-կորցնել. Հավաքել-վատնել, աջ-ձախ. արթուն-քնած, հրաժարվել. :

17. Ա և Բ- խմբի բառերի իմաստների տարբերությունը բացատրիր:

Ա   գոյական          Բ բայ

գոռոզ —   գոռոզանալ

ուղիղ —   ուղղել

խոնարհ – խոնարհել

կանաչ — կանաչել

18. Գրի՛ր՝  յուրաքանչյուր նախադասության  մեջ գործողություն կատարողն ո՞վ է, (ովքե՞ր են) և ընդգծի՛ր այն բառը, որը հուշեց:

Օրինակ՝ Վերջերս  այնտեղ հյուր հաճախ եք գնում:  — Դուք:
Երկու հարյուր կիլոմետր կտրել. եկել եմ, որ մի բան հարցնեմ- ես:

Ծաղկած ճյուղը քո այգու եղրևանուց եu կտրել: — դու

Շան վզին փոքրիկ ռադիոընդունիչ էր ամրացրել:- նա

Քարանձավում ճանճի մեծության թռչուններ տեսանք:- մենք

Հետաքրքիր բան եք մտածել: — դուք

Մեզ ամեն տարի այցելում են: նրանք

19. Բառակապակցությունների իմաստները մեկական բառով արտահայտի՛ր:

Օրինակ՝ բարձր հասակ ունեցող-բարձրահասակ:

Բարի սիրտ ունեցող- բարեսիրտ, խիղճ չունեցող- անխիղճ, բարձր ձայնով-բարձրաձայն, միշտ ժպտուն- ժպտացող, գանձը պահելու տեղ- գանձարան, կապույտ աչքերով- կապտաչյա, արքայի որդի- արքայազն, հույների երկիր- Հունաստան,  փոքր էշ- քուռակ, ծաղիկներով զարդարված, ծաղկազարդ:

Lesson one
Classwork-Introduction.
Homework

Complete the sentences with the forms of to be in the present simple (am, is, are).

1. I am at home.
2. She is not at home in the morning.
3. We are in the park.
4. This is my new laptop.
5. Our friends are on their summer holidays.
6. Uncle George is a good football player.
7. The dog is under the table.
8. He is very funny.
9. The shoes is white.
10. You are right.
11. Susan is good at tennis.
12. They are in the house.
13. His T-shirts are cool.
14. My sister is a good swimmer.
15. She is in Italy.

Change the verb into the correct form:

1. London is in England.
2. The summer   is hot.
3. She  is driveing very well.
4. They are  opening the store at 8:00.
5. Linda is a very pretty girl.
6. I am having several jobs.
7. Water is boiling at 100 degrees.
8. Water is  freezing at 0 degrees.
9. My sister   is peaking English.
10. He are   having a big apartment.
11. A triangle  is having three corners.
12. My birthday  is  in June.
13. Books are  having pages.
14. Dogs   are good friends.
15. I am  working hard.

Գործնական աշխատանք

1. Առանձնացնել հոմանիշ բառերի 6 զույգ:

 Ա. Ընչաքաղց-անկշտում, զգաստ-զգոն, լիովին-ամբողջապես, գթալ-կարեկցել, ժրաջան-ջանասեր, ամբոխ-բազմություն :

Բ.Լուրթ-կապտագույն, համամիտ-համակարծիք, տոկուն -կայուն, ստահակ-խարդախ, ալևոր-զառամյալ, հաղթանդամ-մեծամարմին, :

Գ) զեփյուռ-սյուք, ճգնել-ջանալ, պերճ-շքեղ, ձանձրալի-տաղտկալի, ճիրան-մագիլ, մեծանուն-անվանի :

2. Բաց թողնված տեղերում գրել տրված բառերը:

Եղյամն էր սնկի գլուխն արծաթում,

Մրսում էր կարծես վայրի նշենինն

Հանգստանում էր հողմը բացատուն`

Ականջն ամպրոպի ազդանշանին:

  

3. Դարձվածքների իմաստն արտահայտել մեկ բառով:

Ա. Լուն ուղտ դարձնել- չափազանցնել

Բ. Շունչ տալ- կենդանացնել

Գ. Սիրտ անել-համարձակվել

Դ. Լույս սփռել- բացատրել

4.Համացանցից  որոնել եւ գտնել   ութ  դարձվածք,  բացատրել  դրանց  իմաստը,այնուհետ  կազմել  նախադասություններ։

Ջրի բերածը ջուրն էլ կտանի: Խաբեբայի համար ջրի բերածը ջուրն էլ կտանի:

 Հա՛մ նալին խփել, հա՛մ մեխին: Իմ ընկերուհին   զայրույթից հա՛մ նալին էր խփում, հա՛մ մեխին:

Սովորել՝ Քիմիական ռեակցիաներ։Դրանց ընթանալու պայմանները

Դասարանական աշխատանք

Պատասխանել հարցերին։

1. Ո՞ր երևույթն են անվանում քիմիական ռեակցիա։ Քիմիական երևույթներն անվանում են նաև քիմիական ռեակցիաններ:
2. Թվարկե՛ք քիմիական ռեակցիաների բնորոշ մի քանի հատկանիշ։ Դրանք են՝ գույնի փոփոխությունը, համի փոփոխություն, հոտի հայտնվելը կամ անհետանալը, գազի անջատումը կամ կլանումը, լույսի անջատումը:
3. Թվարկե՛ք քիմիական ռեակցիաների համար անհրաժռշտ մի քանի պայման։ Դա նյութերի միմյանց հպվելն է, ջերմաստիճանն ,է լույսի առկայությունը, ճնշումը:

Տնային առաջադրանք։

1. Բերե՛ք քիմիական ռեակցիայի օրինակներ։ Լուցկու այրվելը,պղնձե կարմիր լարը տաքացնելիս սևանում է,թթված կաթի համը,սոդայի և քացախի փոխազդեցությունը։
2. Լուսասինթեզը համարվու՞մ է քիմիական ռեակցիա։ Լուսասինթեզը քիմիական ռեակցիա է:
3. Նյութերին ի՞նչ կարևոր պայման է պետք միմյամց հետ փոխազդելու համար։Լուցկու այրվելը, պղնձե կարմիր լարը տաքացնելիս սևանում է , թթված կաթի համը, սոդայի և քացախի փոխազդեցությունը, հպվելը, օրինակ երկաթի մակերևույթի ժանգ է առաջանում, երբ միմյանց են հպվում երկաթը, օդը և ջուրը:

Հարցեր

• Բացատրել «հայրենիք» հասկացությունը։ Յուրաքաչյուր ազգ ունի իր հայրենիքը, դա այն տարածքն է , որտեղ նա դարեր շարունակ ապրում է , կերտում իր պատմությունը, ստեղծում մշակութային արժեքներ:
• Ո՞րն է հայ ժողովրդի հայրենիքը։ Հայերի հայրենիքը կոչվում է Հայաստան: Այն ընդգրկում է ամբողջ Հայկական լեռնաշխարհը : Հայկական լեռնաշխարհը համարվում է հայերի բնօրրանը՝ Հայրենիքը:
• Ի՞նչ անվանումներով է հայտնի հայոց հայրենիքը։ Լեռնայն երկիր, Լեռնային կղզի: Օտարները կոչել են՝ Արմենիա, Ուրարտու, Սոմխեթի:
• Ի՞նչ ժողովրդներ են ապրում ՀՀ-ում։ Տարբեր ազգեր:
• Նկարագրել Հայկական լեռնաշխարհի տեղն ու դիրքը։ Հայկական լեռնաշխարհն ունի բարձրադիր տարածք, ունի բազմաթիվ բարձր լեռնաշղթաներ:
• Ի՞նչ լճեր կան հայկական լեռնաշխարհում, ո՞ր լիճն է գտնվում ՀՀ ներկայիս տարածքում։ Եղե՞լ եք արդյոք այդ լճի ափին։ Ի՞նչ գիտես լճի մասին։ Կան 3 խոշոր լճեր՝ Սևանը, Վանը և Ուրմիան: Ես եղել եմ Սևաննում: Սեվանը ունի քաղցրահամ ջրեր և հայտնի է նաև Գեղամա կամ Գեղարքունյանց ծով անունով:
•  Ի՞նչ լեռներ կան Հայկական լեռնաշխարհում։ Հայկական բարձրավանդակի ամենաբարձր լեռը Մեծ Արարատն է:Ամենաբաձր լեռը Արագածն է, այն ունի 4096 մ բարձրություն:

Գտիր թիվը, եթե նրա 2/11 -ը հավասար է 16 -ի:

Պատասխան՝ 16։2/11=16/1×11/2=176/2=88

Հաշվիր՝ 20 -ի 8/10 -րդ մասը՝

Պատասխան՝20×8/10=20/1×8/10=160/10=16

Արտահայտիր չափման ավելի փոքր միավորներով:

Րոպեի6/15-ը =60×6/15=60/1×6/15=360/15

Պատասխան՝24 վայրկյան

Լրացուցիչ հարց:

Գիտես, թե քանի՞ վայրկյան կա 1 րոպեում:

Պատասխան՝ 60 վայրկյան

Ճանապարհի երկարությունը 56 կմ է: Ասֆալտապատել են ճանապարհի 2/7 -ը:

Որոշիր, թե քանի՞ կիլոմետր են ասֆալտապատել:

Պատասխան՝ 56×2/7=56/1×2/7=112/7=16

Կարենը կարդացել է գրքի 100 էջը, որը կազմում է ամբողջ գրքի 5/9 -րդ մասը:  

Որոշիր, թե քանի՞ էջ կա գրքում:

Պատասխան՝ 100:5/9=100/1×9/5=900/5=180

Երբ տուրիստներն անցան ճանապարհի 5/7-ը, նրանց մնաց անցնելու 28 կմ: Որոշիր ամբողջ ճանապարհի երկարությունը:

Պատասխան՝

1- 5/7=2/7, 28:2/7=28/1 x 7/2=196/2= 98

Ուղղանկյան երկարությունը 30 սմ է, իսկ լայնությունը հավասար է նրա երկարության 1/3 -ին:

30 x 1/3 =30/3=10 լայնություն

Քանի՞ սանտիմետրով է ուղղանկյան երկարությունը մեծ նրա լայնությունից: 30-10=20

Պատասխան՝20

Մարզադպրոցում կա 72 գնդակ: Դրանց 3/8 -ը վոլեյբոլի գնդակներ են, բասկետբոլի գնդակները 4 -ով շատ են վոլեյբոլի գնդակներից, իսկ մնացածը՝ ֆուտբոլի գնդակներ են:

Քանի՞ գնդակ կա յուրաքանչյուր տեսակից:

Պատասխան՝  72x 3/8=216/8=27 վ

27+4=31 բ

72-27-31=14 ֆ

Սոնան իր տանձերի5/9-ը տվեց իր ընկերուհուն: Քանի՞ տանձ Սոնան տվեց ընկերուհուն, եթե նա ուներ ընդամենը 27տանձ:

Պատասխան՝27×5/9=135/9=15 Տանձենի

Կար թղթի 200 թերթ: Առաջին գրքի տպագրության վրա գնաց բոլոր թերթերի 2/5-ը: Երկրորդ գրքի տպագրության վրա գնաց մնացած թերթերի 3/4-ը:

200×2/5=80

200-80=120

120×3/4=360/4=90

200-80-90=30

Գտիր, թե քանի՞ մաքուր թերթ մնաց:

Պատասխան՝

Մարզադահլիճի երկարությունը 49 մ է: Գտիր դահլիճի լայնությունն ու բարձրությունը, եթե լայնությունը կազմում է երկարության 2/7 -րդ մասը, իսկ բարձրությունը՝ լայնության 1/2 -ը: 

49×2/7=49/1×2/7=98/7=14լ

Պատասխան՝14×1/2=14/1×1/2=14/2=7բ

Գործնական աշխատանք

1. Բաց թողնված տառերը լրացրո՛ւ:

Ա. Մարդատար գնացքը կարո՞ղ է քսանմեկ րոպեում կտրել-անցնել Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները՝ Խաղաղ օվկիանոսից մինչև Ատլանտյան: Դա նույնիսկ ինքնաթիռով հնարավոր չէ: Բայց ամերիկյան մի համալսարանի գիտնականներ պնդում են, որ այդ միայն իրագործելի է: Մի ագգային գիտաժողովում նրանք ստորերկրյա նոր փոխադրամիջոցի նախագիծ են ներկայացրել:

Բ. Սևանա լճի խնդիրն այսօր հուզում է յուրաքանչյուր քաղաքակիրթ մարդու: Սևանի ջրի մակարդակը տասնյակ տարիների ընթացքում իջել է: Ջրի կորստի հետ առնջվում են մի շարք այլ էական հարցեր: Առանձին ուշադրության է արժանի ջրավազանի կենդանական աշխարհի պահպանության խնդիրը:
Բնակության անբարենպաստ պայմաններ են ստեղծվել նաև Սևանի թևավոր բնակիչների՝ թռչունների համար:

Գ. Քանդում են հին տները, թափվում են աղյուսները, խուլ աղմուկով ընկնում են գերանները: Վիեննացի մի փայտավաճառ այդպիսի իրադարձությունը երբևէ բաց չի թողնում: Նա չնչին գնով կամ ել ձրի հավանում է կառույցի փայտից մասերը: Երաժշտական գործիքներ պատրաստողները չորացած փայտը շատ բարձր են գնահատում: Դրանցից հիանալի տավիղներ, կիթառներ ու ակորդիոններ են սարքվում:

2. Այբբենական կարգով դասավորի՛ր.

• Դասավանդողներիդ անունները,
• Անահիտ
• Անի
• Աչեր
• Երանուհի
• Հասմիկ
• Մերի
• Նունե
• Ռուզան
• Վարսինե
• Դպրոցական առարկաների անունները, Անգլերեն, բնագիտություն, երգ, մաթեմատիկա, մայրենի, պատութուն ռուսերեն:
• Քո սիրելի ստեղծագործությունների վերնագրերը:
• Կոմիտաս Ծիրանի ծառ, Եղիշե Չարենց Ես իմ անուշ Հայաստան

3. Կետերի փոխարեն գրի՛ր յա, իա կամ եա: Բառարանով ստուգի՛ր՝ ճի՞շտ ես գրել:

Միմյանց, քվեարկություն, որդյակ, յասաման, քիմիաական, հեքիաթային, ոսկյա, հրյական, դաստիարակություն, սենյակ, կրիա, Անդրեաս, Եղիազարյան, կյանք:

4.Կետերի փոխարեն գրի՛ր տրված բառերից մեկը:

Քո չքնաղ ծաղկի բույրն է ինձ այստեղ բերել:
Անթիվ ու բյուր են աստղերը:
Ասիան երբևէ կհանգստանա՞ պատերազմներից:
Ասյան երբևէ կհաբյուրնգստանա՞ իրեն այդքա՜ն հուզող մտքից:
Սոֆիան գեղեցիկ ու հյուրընկալ քաղաք է:
Սոֆյան գեղեցիկ ու նրբանկատ աղջիկ է:

Կատարիր հանումը:

1−6/11=5/11

Լուծի՛ր:

x+1/33=1

Պատասխան՝ x=33/32

Լուծիր՝

t/23+4/23=1

t+4/23=1

Պատասխան՝ t=19

Գումարիր կոտորակները:

Գրիր անկրճատելի կոտորակ:

1/25+1/15=3+5/75=8/75

Հաշվիր կոտորակների տարբերությունը:

Տեղադրիր անկրճատելի կոտորակ:

7/10−1/7=39/70

Կատարիր կոտորակների հանումը:

Գրիր անկրճատելի կոտորակ:

23/24−4/8=23-12/24=12/24

Կրճատելուց հետո կատարիր գործողությունը:

9/10⋅80=9⋅80/10= 9×8=72

Բազմապատկիր և ստացիր բնական թիվ:

Կրճատիր 112 և 8 թվերը: 

112⋅7/8=14×7=98

Մեկ րոպեում Լևոնը ձյունից մաքրեց ճանապարհի 1/10 -ը: Հաշվիր, թե ճանապարհի որ մասը Լևոնը կմաքրի 7 րոպեում:

Պատասխան՝ 7 րոպեում Լևոնը կմաքրի ճանապարհի  մասը:7×1/10=7/10

Կատարիր բաժանումը և կրճատիր կոտորակը:

9/11:3= 9/11×1/3=9/33

Արմենը ցախ էր հավաքում ձմռան համար: Նա 10 օրում հավաքեց պահանջվող ցախի 2/7-ը:  

Գրիր, թե ցախի ո՞ր մասը Արմենը հավաքեց 1 օրում:

Կոտորակը կրճատել:

Պատասխան՝  2/7:10=2/7×10/1=2/70=1/35

Գտիր արտահայտության արժեքը:

(1−6/7):9=1/63

Մեքենայի շարժիչը մեկ րոպեում ծախսեց եղած վառելիքի1/90 մասը:  

Գտիր, թե վառելիքի ո՞ր մասը ծախսեց մեքենան մեկ ժամում:  

Կոտորակը կրճատիր:60 x 1/90=60/90=2/3

Պատասխան՝ մեքենան ծախսեց վառելիքի