Աղաբաբյան Լուսինե բլոգ

18.10-22.10

1. Который часа? Сейчас двенадцать часов .
   2.Десять часов или двадцать два часа.
   3.Восемь часов или восемнадцать часов.
   
   4.Четыре часа или шестнадцать часов
   5.Пять часов или семнадцать часов
   6.Шесть часов или восемнадцать часов
   7. Семь часов или девятнадцать часов

без пятнадцати два
пятнадцать минут одиннадцати
без пятнадцати одиннадцать
пятнадцать минут двенадцати
без пятнадцать двенадцать
пятнадцать минут первого
без пятнадцати девять

1-ին հատված

Շատ բան կարելի է պատմել շների մասին, բայց այն, ինչ ուզում եմ պատմել, վերաբերում է մեր շանը, որն արդեն չկա:

Մեր Չալանկը մի սև, բրդոտ շուն էր, կուրծքն ու վիզը ճերմակ, որ հեռվից թվում էր սպիտակ վզկապ։ Փոքրուց նրա ականջներն ու պոչը կտրել էին, այդ պատճառով ամառը սաստիկ տանջվում էր ճանճերի ձեռից, հողը փոս էր անում` մեջը պառկում, կամ ժամերով մտնում էր թփերի ու լոբիների արանքը և դուրս էր գալիս միայն այն ժամանակ, երբ անծանոթ ոտնաձայն էր լսում բակում կամ անցնող շան հոտ էր առնում։

Զարմանալի շուն էր մեր Չալանկը, տարբեր մարդկանց վրա հաչում էր տարբեր ձևով— մուրացկանների վրա հատընդհատ, ասես իմացնելու համար միայն. անծանոթների վրա տարակուսով, երևի մտածելով, թե հանկարծ տան բարեկամ չլինի՞. ձեռնափայտով մարդկանց վրա` հախուռն։ Ինչպես երևում էր, փայտ չէր սիրում (դրանով հաճախ խփում էին իրեն). բայց, դրա փոխարեն, պատկառանքով էր վերաբերվում լավ հագնված մարդկանց… Հաչում էր նրանց վրա, այնչափ, որ իմացնի, թե մարդ է գալիս… Իսկ քյոխվի կամ գզրի վրա չէր հաչում, մի երկու բերան «հաֆ» էր անում, կլանչելու պես ու մռռոցով քաշվում մի կողմ։ Վախենում էր…

Ես այն ժամանակ չէի հասկանում դրա պատճառը, բայց հիմա մտածում եմ, որ Չալանկը երևի ընդօրինակում էր մեզ. ինչ վերաբերմունք մենք ունեինք դեպի մարդիկ, նույնն ուներ և նա։ Մենք մուրացկաններին խղճում էինք, և Չալանկը չէր հալածում նրանց, թույլ էր տալիս մտնել բակը. մենք լավ հագնված մարդուց քաշվում էինք, քաշվում էր և նա, քյոխվից ու գզիրից վախենում էինք— վախենում էր և Չալանկը…

Դրան հակառակ՝ մենք սիրում էինք մեր տավարը. սիրում էր և նա… Եթե պատահեր, օրինակ, մեր եզներն առանց հսկողի մնային դաշտում, Չալանկը կմնար նրանց մոտ, նույնիսկ առավոտից մինչև երեկո կհսկեր քաղցած, և երեկոյան միայն, երբ եզները գային տուն՝ նա էլ հետները կգար։

Կամ, օրինակ, մայրս հավերին կուտ էր տալիս. պատահում էր, որ հավերի մեջ լինում էին հարևանի հավեր։ Մայրս «օտար, օտար» ասելով` քշում էր դրանց, որ մերոնց կուտը չխլեն։ Երբեմն Չալանկն ինքն էր անում այդ բանը, երբ մայրս չէր նկատում օտար հավերին— նա ցատկում էր կուտ ուտող հավերի մեջ և «օտարներին» քշում.— ընկնում էր նախ մեկի ետևից ու թռթռացնելով հալածում նրան այնքան, մինչև որ թռցնում էր ցանկապատի այն կողմը։ Հետո գալիս էր մյուսներին…

Առաջադրանքներ

1. Բառարանի օգնությամբ բացատրիր ընդգծված բառերը:
հատընդհատ-Ընդհատական, պարբերաբար ընդհատվող:

տարակուսով-Երկմտել, վարանել:

հախուռն-Անխորհուրդ կերպով կատարված, առանց կշռադատելու արված:

պատկառանք-Հարգանքի զգացում, պատիվ, պատվազգացում: 

 քյոխվի-Գյուղի կառավարիչ, տանուտեր, գյուղապետ: 

 քաղցած-Ապրուստի միջոցներից զուրկ, աղքատ, թշվառ:

2. Պատմվածքից դուրս գրիր քեզ համար անծանոթ բառերը և բառարանի օգնությամբ բացատրի՛ր:
սաստիկ-Մեծ ուժով դրսևորվող՝ արտահայտվող, ուժգին, բուռն: Սաստիկ կարոտ՝ քաղց՝ ուրախություն:
մուրացկան-Մուրացող, ողորմություն հավաքող մարդ:
կլանչել-Կաղկանձել, հաչել :
հալածել-հալվել:

3. Պատմվածքից դուրս գրիր Չալանկին նկարագրող հատվածները:
Մեր Չալանկը մի սև, բրդոտ շուն էր, կուրծքն ու վիզը ճերմակ, որ հեռվից թվում էր սպիտակ վզկապ։ Չալանկը երևի ընդօրինակում էր մեզ. ինչ վերաբերմունք մենք ունեինք դեպի մարդիկ, նույնն ուներ և նա։Մենք սիրում էինք մեր տավարը. սիրում էր և նա:

4. Վերնագրիր առաջին հատվածը:

Խելացի Չալակը

Հարցեր

• Ո՞րն է հնդեվրոպական նախահայրենիքը։
Հնդեվրոպական նախահայրենիքը զբաղեցրել է Հայկական լեռնաշխարը , Փոքր Ասիայի արևելքը , Միջագետքի հյուսիսը և Իրանի հյուսիս-արևմուտք:
Հայկական լերնաշխարհը կազմել է հնդեվրոպական հախահայրենիքի կենդրոնական շրջանը:
• Ի՞նչ գիտեք հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի մասին։ Ի՞նչ այլ լեզվաընտանիքներ կարող եք նշել։
Հայերը պատկանում են աշխարհի ամենաբազմադամ լեզվաընտանիքին: Այն կոչվում է հնդեվրոպական , քանի որ այդ լեզվաընտանիքի լեզուները գործածվում են Հնդկաստանի արևելքից մինչև Եվրոպաի արևմուտք ձգվող տարացքում:
• Ի՞նչ է ավանդազրույցը։
Ավանդազրույցների մեջ ամենահնը և արժեքավորը Հայկական զ ավանդազրույց է:
• Ներկայացրե՛ք հայերի ծագման մասին պատմող հայկական ավանդազրույցը։
Հայերի ծագման մասին ավանդազրույցներ են եղել դերևս հին ժամանակներում: Դրա համաձայն՝ Հայերը դյութազուն Հայկի ժռանգներն են: Այդ բոլոր զրույցներում հայերը ներկայանում են որպես մեծ և քաջ ժողովուրդ, որի հետ ազգակիցլինելը պատվաբեր է:

Սովորել ՝ Թթուներ թեման:

Տնային առաջադրանք

Պատասխանել հարցերին

1. Ի՞նչ թթուներ կան բնության մեջ:
   Բնության մեջ կան շատ թթուներ, օրինակ՝ կիտրոնաթթու, խնձորաթթու, կաթնաթթու, քացախաթթու:
2. Ի՞նչ բաղադրություն ունեն թթուները:
   Թթուները կազմված են ջրածնից և թթվային մնացորդերից:
3. Ինչպե՞ս կարող եք համոզվել ,որ տվյալ նյութը թթու է: Թթուները ունեն կծու համ: Թթուների լուծույթներում հայտանյութը փոխում է իր գույնը. մանուշակագույն լակմուսը դառնում է կարմիր:
4. Ինչպե՞ս պետք է վարվել թթուների հետ:
   Քանի որ , թթուները քայքայում են մաշկը , պետք է զգույշ վարվել նրանց հետ: Եթե թթուն թափվել է մաշկի վրա, այն հարկավոր է շտապ լվանալ առատ ջրով, այնուհետև մշակեն սոդայի ջրով:

217.Մանրակի լայնությունը 1 ։ 5 մասշտաբով գծագրում 8 սմ է։ Որքա՞ն կլինի այդ մանրակի լայնությունը 1 ։ 4 մասշտաբով գծագրում։
1:5 5×8=40 1:4 40:4=10

219.Բանվորը պիտի պատրաստեր 80 մանրակ։ Հերթափոխի վերջում նա նախատեսված աշխատանքը կատարել էր 130 %­ով։ Քանի՞ մանրակ էր պատրաստել բանվորը։
80×130%:100%=104 մանրակ

221.Դպրոցում կա 480 աշակերտ։ Նրանց 35 %­ը մասնակցել է մարզական մրցումներին։ Աղջիկները մրցումների մասնակիցների 25 %­ն են։ Քանի՞ աղջիկ է մասնակցել մրցումներին։
480×35%/100%=168

168×25%/100%=42 աղջիկ

224.Շրջանագծի շառավիղը 3 սմ է (տե՛ս նկ. 9)։ Ինչի՞ է հավասար ուղղան կյան մակերեսը։
Երկ.= 3×10=30սմ
Լայն.= 2×3=6սմ

S=30×6=180 սմ.քառ

225.Գտե՛ք այն թիվը, որը տառի փոխարեն գրելու դեպքում կստացվի հավասարություն.

ա) x : 25 = 2 : 5,
X=25×2/5=10
դ)65/y=13/9 ,
y=65×9:13=45
է) 3/z=4/5 ,
z=3×5:4=15/4
բ) x/6=11/24,
x=6×11:24=2 18/24
ե) 81 : 72 = y : 36,
y =81×36:72= 4 36/72

ը)560/110 = z/3212 ,
z=560×3212/110= 16352
գ) 38 : x = 19 : 5,

x=38×5/19=10

զ) 2y : 4 = 30 : 72,

2y=30×4:72= 1 48/72

y=120/72:2=120/72x 1/2=120/144

թ) z : 92 = 15 : 69:,

z=92×15/69=20

218.Համեմատե՛ք.
ա) 16-ի 37 %-ը = 37-ի 16 %-ը,
բ) 72-ի 94 %-ը = 94-ի 72 %-ը,
գ) 88-ի 56 %-ը = 56-ի 88 %-ը։

204. Քարտեզի վրա, որի մասշտաբը 1 ։ 10000000 է, Երևանի և Թբիլիսիի հեռավորությունը 1 4/5սմ է։ Որքա՞ն է Երևանի և Թբիլիսիի
     իրական հեռավորությունը։ 1 4/5 x 10000000= 18000000
     180000000=
     
205. Հողակտորի հատակագծի մասշտաբը 1 ։ 5000 է։ Ինչքա՞ն կլինի հողակտորում երկու կետերի հեռավորությունը, եթե համապատասխան կետերի հեռավորությունը հատակագծում հավասար է`
     ա) 3 սմ-ի 3x 5000=15000=150, բ) 1/2սմ-ի 1/2×5000=2500=25, գ) 10 սմ-ի-
     10×5000=50.000=50, դ) 1 1/2սմ-ի 1 1/2×5000=15.000=7500=75, ե) 8 1/5սմ-ի 8 1/5=, զ) 3 9/10սմ-ի,
206. Պատկերե՛ք 1 ։ 150 մասշտաբով.
     բ) 4 1/2մ շառավղով շրջանագիծ,
     4 1/2x 150
207. Քարտեզի վրա հատվածն ունի 8 սմ
     երկարություն։ Գտե՛ք քարտեզի մասշտաբը, եթե այդ հատվածին տեղանքում համապատասխանում է մի հատված, որի երկարությունը հավասար է`
     ա) 8 կմ-ի 8:80000, բ) 2 կմ-ի 8:20000, գ) 120 կմ-ի 8:1.200.000, դ) 124 կմ-ի 8:1.240.000
     
208. Ինչի՞ է հավասար գծագրի մասշտաբը, եթե նրանում գծված
     պատկերները իրականներից մեծ են 7 անգամ։
     1:7

Առաջադրանքներ`

1.Գրի’ր պատմության ասելիքը:
Պատմության ասելիքը այն է որ, պետք է ձեր երեխաներին հետևեք, որովհետև կարող է այդպիսի բան լինի:

2.Դուրս գրի’ր պատմող հերոսի զգացողությունները ներկայացնող հատվածները: Ի՞նչ են տալիս այդ զգացողությունները պատմվածքին, ո՞րն է դրանց անհրաժեշտությունը ստեղծագործության մեջ:Ե՛վ գարունն էր բացվում, և՛ մեր սրտերն էին բացվում, հենց որ նա իր զվարթ ճիչով հայտնվում էր մեր գյուղում ու մեր կտուրի տակ։Եվ ի՜նչ քաղցր էր, երբ առավոտները նա ծլվլում էր : Այդ զգացողությունը տալիս է պատմվածքին , որ կենդանին կենդանի չե նա մարդու պես զգացողություներ ունի:

3.Գրավոր մեկնաբանի’ր հետեւյալ միտքը. «… Չեմ մոռանում այն գարնան իրիկունը, երբ ես առաջին անգամ իմացա, որ ծիծեռնակի մայրն էլ մայր է, ու սիրտն էլ սիրտ է, ինչպես մերը»։ Այս հետևալ միտքը այն է, որ կենդանու մայրն էլ է մայր :Մեր և կենդանիների մոտ նույն զգացմունները են :

6.Դո՛ւրս գրել ածականները։

Այս գետի ափին, այս ուռենու տակ
Իմ մանկությունն է անցել երազուն,
Խաղացել է նա գետում այս հստակ,
Ոսկի է փնտրել այս տաք ավազում։
Նա թառել է այս ծառերին դալար,
Երկյուղով մտել այրերը այս մութ
Ու կածաններում այս օձագալար
Թափառել է նա մինչև մայրամուտ։
Եվ իր ծիծաղի ալիքներն է ջինջ
Տվել նա մի օր ջրերին այս խենթ,
Որ ուրախ երգով տարել ամեն ինչ
Ու, սակայն, ոչինչ չեն բերել էլ ետ։

7.Գրե՛լ տրված գոյականներից յուրաքանչյուրին բնորոշող
երեք ածական։
Նկար- Գեղեցիկ նկար , գյնզգույն նկար, հին նկար:

այգի- նոր այգի, կանաչ այգի, մեծ յգի

ծաղիկ- սպիտկ ծաղիկ, կանաչ ծաղիկ

գիրք- նոր գիրք, Կարմիր գիրք, կապույտ գիրք

գորգ- փափուկ գորգ , չոր գորգ, հայտնի գորգ

երկիր- հզոր երկիր, խելացի երկիր, զինված երկիր

8.Տրվածներից որն է ածական:
Մոխիր
Դողդոջուն
Դողդոջյուն

Հոտավետ
Գեղջուկ
Պատճառ

Սանդուղք
Ժայռափոր
Տնակ

Կենսաբանական նկարագիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վայրի խաղողը մագլցողների թվում ամենացրտադիմացկուն բնափայտային բույսերից մեկն է, որը աչքի է ընկնում ամենաբարձր դեկորատիվ առանձնահատկություններով։ Այս բույսը հատկապես գեղեցիկ է ուշ աշնանը, երբ տերևները ստանում են անզուգական կինոմոնակարմրավուն երանգ։ Արագաճ բույս է, բարձրությունը հասնում և երբեմն անցնում է 10 մ-ից։ Կառչող բույս է բեղիկներով հեշտությամբ կառչում է պատի աննշան ելուստներին սակայն հենարանի կարիք է զգում։

Մշակում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հողի նկատմամբ պահանջկոտ չէ, բայց լավ է աճում պարարտ, սննդանյութերով հարուստ հողում։ Պահանջում է առատ հաճախակի ոռոգում։ Հեշտությամբ բազմանում է սերմերով, կտրոններով և հասարակ անդալիսով։ Անդալիսով բազմացնելիս շիվը պառկեցնում են գետնին և կեռկալներով ամրացնելուց հետո հող լցնում վրան։ Հանգույցներից բույսը շիվեր և արմատներ է արձակում։ Հաջորրդ տարի գարնանը դրանք անջատում են միմյանցից և որպես ինքնուրույն բույս տնկում համապատասխան հողամասերում, 30-40 միջբուսային տարախությամբ։ Կտրոններով բազմացնելու դեպքում մեկ տարեկան շիվերը վաղ գարնանը կտրում են 15-20 սմ երկարությամբ, յուրաքանչյուր կտրոնի վրա թողնելով 3-4 աչք, և ջերմատանը կամ ջերմոցում տնկում են այգու ավազախառը հողում։

Օգտագործում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վայրի խաղողն օգտագործվում է շենքերի ճակատների, պատշգամբների, լոջիաների դեկորատիվ ձևավորման համար։ Օգտագործվում է նաև ճաղապատեր, կամարներ, տաղավարներ բոսկետներ ծածկելու և կենդանի դրասանգներ պատրաստելու համար։

Կատարի’ր 1-3-րդ առաջադրանքները։
1. Հարցական դերանունները փոխարինի՛ր փակագծում տրված բառերից կազմված համապատասխան գոյականներով:        «Քավության նոխազ» արտահայտությունը հին հրեաների կրոնական մի սովորություն է առաջացել: Տարին մի անգամ հրեաները երկու այծ էին բռնում, որոնցից  մեկին էին միայն զոհում: Մյուսի վրա մարդիկ հերթով դնում էին ձեռքերն ու դրանով իբր իրենց մեղքերը բարդում նրա վրա: Հետո այդ այծին ազատություն էին տալիս: Հիմա « Քավության նոխազ» անվանում են այն մարդկանց, որոնք իրենց վրա են վերցնում ուրիշի մեղքերը, ստիպված են լինում պատասխան տալ ուրիշ անելիքի համար:

2. Տրված գոյականները երկու խմբի բաժանի´ր:

Մարմին- ե, մշակույթներ, նյութեր, շարժում, ժամանակ, մարմիններ, ճանապարհ, օրացույցներ, դաշտ, շարժումներ, նյութ, դաշտեր, մշակույթ, ճանապարհներ, ժամանակներ, օրացույց:

3. Տրված գոյականները դարձրո´ւ հոգնակի և բացատրի´ր օրինաչափությունը:

Ա. Ձև, արտ, հարց, սարք, զենք, դեզ, օր:Բ. Երկիր, տարի, գնացք, նվեր, վայրկյան, ուղևոր:Գ. Թոռ, դուռ, մուկ, ձուկ, լեռ, բեռ:Դ.  Աստղ, արկղ, վագր, անգղ, սանր:

4.Յուրաքանչյուր բառի  իմաստն արտահայտի՛ր բառակապակցությամբ. գտի՛ր  երկու խմբի բառերի նմանությունն ու տարբերությունը:
Ա.Դասագիրք, հեռագիր, արոտավայր, լրագիր, ծառաբուն, մրգաջուր, մրջնաբույն, ծաղկեփունջ, միջնապատ:Բ.Վիպագիր, մեծատուն, զինակիր, ժամացույց, կողմնացույց, երգահան, քարահատ, պատմագիր, քանդկագործ:

5. Երկու խմբի գոյականների հոգնակին կազմի´ր և օրինաչափությունը բացահայտի´ր:Օրինակ` Դասագիրք- դասագրքեր, վիպագիր- վիպագիրներ:
Ա.Դասագիրք, հեռագիր, արոտավայր,լրագիր, ծառաբուն, մրգաջուր, մրջնաբույն, ծաղկեփունջ, միջնապատ:Բ.Վիպագիր, մեծատուն, զինակիր, ժամացույց, կողմնացույց, երգահան, քարահատ, պատմագիր, քանդկագործ: