28.11.2022

Ի՞նչ գործոններ նպաստեցին Հայաստանը մեկ միասնական պետության մեջ համախմբելուն։
Հատկապես կարևոր էին ռազմական բարեփոխումները:
Բացառիկ նշանակություն ունեցավ կրոնական բարեփոխումը:

Կարևոր էր նաև տեղեկան սեպագիր ստեղծումը այդ բարեփոխումների շնորհիվ երկիրն ամրապնդվեց և ուժեղացավ:

Պատմե՛ք Իշպունինի արքայի օրոք սկսված և Մենուայի օրոք շարունակված բարեփոխումների մասին։

Ներկայացրե՛ք Մենուա արքայի գերիշխանության սահմանները։

ԻՆՔՆԱՍՏՈՒԳՈՒՄ

• Որտե՞ղ է Միջագետքը, ի՞նչ սահմաններ է ընդգրկում։
Միջագետքը նշանակում է ՝ Գետերի միջև գտնվող   պետություները: Գետերի անուները՝ Եփրատ և Տիգրիս:
• Միջագետքում ինչպե՞ս ձևավորվեցին առաջին պետությունները։
• Ներկայացրեք Հին Եգիպոսի ձվավորման պատմությունը, նշանավոր արքաների գործունեությունը։
Թութմոս  III:
• Ե՞րբ Փոքր Ասիայում ձևավորվեցին պետություններ։
Ք.Ա XV-XIV:
• Պատմե՛ք Խեթական պետության մասին։

ՀԻՆ ՓՈՔՐ ԱՍԻԱՆ ԵՎ ԱՐԵՒԵԼՅԱՆ ՄԻՋԵՐԿՐԱԿԱՆԻ ԵՐԿՐՆԵՐը

Համաշխարհային պատմություն

• Գրե՛ք փոքրիկ պատում Խեթական պետության մասին` ներկայացնելով կարևոր փաստերը։
Ք.Ա XIV-XIII դարերում Խեթական տետությունը հասավ իր հզորության գագաթնակետին: Խեթերը նվաճեցին Միտաննին, այնուհետև հասան մինչև Եգիպտոսի սահամնները:
• Ե՞րբ և որտե՞ղ է կազմավորվել Միտաննի պետությունը։


• Պատմե՛ք Փյունիկյան քաղաքների մասին։

ՎԱՆԻ ՀԱՄԱՀԱՅԿԱԿԱՆ ԹԱԳԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

Դաս 1

• Ե՞րբ է ստեղծվել Վանի թագավորությունը։ Ո՞րն էր դրա ստեղծման գլխավոր պատճառը։ Ի՞նչ անուններով է հայտնի։

Ք.ա.IX դարում Վնա լճի ավազանում ստեղծվեց և աստիճանաբար հզորացավ համահայկական առաջին թագավորությունը: Աստվածաշնչում այդ թագավորությունը հայտնի է Արարատ անվամբ, իսկ ասորեստանցիներն այն կոչում էին Ուրարտու: Երկիրը նաև անվանում են ՝ Նաիրի, իսկ տեղական լեզվով այն կոչվում է Բիայնիլի, որը կապված է Վան անվան հետ : Այդ պատճառով պատմագիտության մեջ այս պետությունը հաճախ կոչում են Վանի թագավորություն:
• Փորձեք ներկայացնել Սարդուրի I-ի պատմական կերպարը։

Սարդուր առաջինը հիշատակվում է որպես Հայաստանի հարավային շրջանների տիրակալ: Նրա շինարարական և ռազմական գործունեությունը կապված է Վանա լճի ավազանի և Աղձնիք աշխարհի տարածքների հետ:Սարդուր մեկի ձեռնարկած կաևոր քայլերը ամրապնդեցին վերելքի ուղին բռնած թաքավորությունը:

ՄԻՋԱԳԵՏՔԻ ԱՌԱՋԻՆ ՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Դաս 1

• Որտե՞ղ է գտնվում Միջագետքը։ Ինչու՞ է այն կոչվում այդպես։Միջագետքը Եփրատ և Տիգրիս գետերի մինջև ընկած տարացքն է։Այստեղից էլ առաջացել է նրա անվանումը։Միջագետքը սկսվում է Հայկական լեռնաշխարհի հարավից և ձգվում մինչև Պարսից ծոց։
• Մի քանի նախադասությամբ ներկայացրե՛ք Սարգոն արքայի գործունեությունը։Միջագետքում հաստատված սեմական ցեղերից մեկի առաջնորդ Սարգոնը (Ք․ա․ 2330-2295թթ․) նվաճեց Շումերի քաղաքները և հիմնադրեց Աքքադ պետությունը։Նա դարձավ ամբղջ Միջագետքի արքան։Սարգոնը մի քանի խոշորր արշավանքներ կազմակերպեց նաև դեպի Ասորիք և Փոքր Ասիա թերակղզի ,նա շատ տարածքներ նվաճեց,որի համար ստացավ <<Աշխահի չորս կողմերի արքա>>տիտղոսը։
•Ե՞րբ և որտե՞ղ էր ստեղծվել Բաբելոնի թագավորությունը։ Ու՞մ օրոք այն հզորացավ։Միջագետքի կենտրոնում Ք․ա․ II հազարամյակի սկզբներին ստեղծվեց Բաբելոնի թագավորությունը։Այն մեծ վերելք ապրեց Հին աշխարհի նշանավոր արքաներից մեկի Համմուրապիի (Ք․ա․ 1792-1750թթ․)օրոք։
• Ինչո՞վ են նշանավորվել Միջագետքի պետությունների մեջ Շումերը, Աքադը և Բաբելոնը։Նորաստեծ պետությունում Համմուրապին կարգ ու կանոն հաստատեց ,ստեղծեց միասնական օրենսգիրք,որը բաղկացած էր 282 հոդվածից։Ստեծվեցին դատարաններ ,որի գերագույն դատավորը պետության արքան էր,մարդիկ արդեն կարող էին օրենքով պաշտպանվել։

Վաղ պետական կազմավորումները հայաստանի տարածքում


Պետական ի՞նչ կառուցվածք ուներ Արատտան, ո՞րն էր նրա հովանավոր աստվածը։Հայկական լեռնաշխարհի հայտնի առաջին պետությունը Արատտան է։Արատտայի արքան միաժամանակ երկրի հոգևոր առաջնորդն էր՝ քրմապետը։Քրմապետ-արքան երկրի կարևորագույն հարցերը քննարկում էր ավագների ժողովում։Շումերական բնագրերից իմանում ենք Արատտայի հզոր բանակի, պարսպապատ մայրաքաղաքի,նաև սեփական գրի մասին։Արատտայի հովանավոր ասվածն էր Հայկը,նա իմաստության և ջրերի ասված Հայայի որդին էր։
• Մի քանի նախադասությամբ ներկայացրեք Հայասսա թագավորության մասին։Ք․ ա․ II հազարամյակի կեսերին Հայստանից արևմուտք բնակվում էին խեթերը։Նրանք հայերին ազգակից հնդեվրոպական ժողովուրդ էին։Մեր երկիը կոչում էին <<Հայասա>>,որը խեթերեն նշանակում է <<հայերի երկիր>>։Հայասան ուներ իր արքունիքը ,բանակը ,քաղաքային կենտրոնները,դիցարանը։
• Մի քանի նախադասությամբ պատմեք Նաիրի երկրի մասին։Ք․ ա․ XIII-X դարերում Ասորեստանի արքաները Հայաստանի հարավում և Վանալճի ավազանում բազմիցս հիշատակում են Նաիրի երկիրը։Նաիրի բազմաթիվ արքա-առաջնորդներ դաշինք էին կնքել ընդհանուր թշնամու՝ Ասորեստանի դեմ պայքարելու համար։Նաիրին հիշատակվում է իբրև ընդարձակ,հպատակություն չճանաչող երկիր, որն ուներ 250 քաղաք՝ զորավոր պարիսպներով։Ք․ ա․ IX դարում Նաիրին արդեն հանդես է գալիս որպես մեկ միսանական պետություն։

հայերի ծագումը

Հարցեր

• Ո՞րն է հնդեվրոպական նախահայրենիքը։
Հնդեվրոպական նախահայրենիքը զբաղեցրել է Հայկական լեռնաշխարը , Փոքր Ասիայի արևելքը , Միջագետքի հյուսիսը և Իրանի հյուսիս-արևմուտք:
Հայկական լերնաշխարհը կազմել է հնդեվրոպական հախահայրենիքի կենդրոնական շրջանը:

• Ի՞նչ գիտեք հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի մասին։ Ի՞նչ այլ լեզվաընտանիքներ կարող եք նշել։
Հայերը պատկանում են աշխարհի ամենաբազմադամ լեզվաընտանիքին: Այն կոչվում է հնդեվրոպական , քանի որ այդ լեզվաընտանիքի լեզուները գործածվում են Հնդկաստանի արևելքից մինչև Եվրոպաի արևմուտք ձգվող տարացքում
:
• Ի՞նչ է ավանդազրույցը։
Ավանդազրույցների մեջ ամենահնը և արժեքավորը Հայկական զ ավանդազրույց է:
• Ներկայացրե՛ք հայերի ծագման մասին պատմող հայկական ավանդազրույցը։
Հայերի ծագման մասին ավանդազրույցներ են եղել դերևս հին ժամանակներում: Դրա համաձայն՝ Հայերը դյութազուն Հայկի ժռանգներն են: Այդ բոլոր զրույցներում հայերը ներկայանում են որպես մեծ և քաջ ժողովուրդ, որի հետ ազգակիցլինելը պատվաբեր է:

ՀԻՆ ԵԳԻՊՏՈՍ

Հարցեր

• Ովքե՞ր էին փարավոնները։ Եգիպտոսում արքաին անվանում էին փարավոն , որը նշանակում է մեծ տան- պալատի տեր:

• Մի քանի նախադասությամբ ներկայացրու Ռամզես ll-ի գահակալման տարիները։
Ռամզես II գահակալել է Ք.Ա. 1279-1213թթ: Ռամզեսի օրոք հավերժական բարեկամության պայմանագիր է կնքվում խեթական արքայի հետ:
Ի՞նչ գիտեք եգիպտական մշակույթի մասին։ Եգիպտացիները իրեց փարավոների համար մահնալուց հետո կառուցում էին բուրգեր, որտեղ փարավոններից սարքում էին մումիա և պահում բուրգերի մեջ :
• Ինչու՞ է հույն պատմիչ Հերոդոտոսը Եգիպտոսն անվանել 

Նեղոսի պարգև։ Որովհետև, Նեղոս գետի շնորհիվ Նեղոսի ափերի մոտ կարողանում էին ստեղծել հզոր պետություններ:

ՆԱԽՆԱԴԱՐՅԱՆ ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅԱՆ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՏԱՐԱԾՔՈՒՄ

հարցեր

Ի՞նչ գիտեք Շանիդար հնավայրի մասին։ Շանիդարը պալելիթի վերջին շրջանի և մեզոլիթի կարևոր հուշարձան է , որը Կորդվաց աշխարհի տարածքում է : Այն երկրագնդի վաղ հողագործական և վաղ անասնապահական առաջին հնավայրերից է:
Բացատրե՛ք նեոլիթյան հեղափոխության էությունը: Նեոլիթյան հեղափոխության ժամանակ փոփոխություն եղավ հասարակական կյանքում ՝ ազգակից և հարևան ցեղերը միավորվեցին, դարձան ցեղային միություններ:
Մի քանի նախադասությամբ պատմե՛ք Ոսկե եռանկյունու մասին։
Ներկայացրե՛ք պղնձի-քարի դարի էությունը։ Էնեոլիթյան ի՞նչ հուշարձաններ կարող եք թվարկել։

ՆԱԽՆԱԴԱՐ

Սեպտեմբերի 26-30

• Մարդկության պատմության ո՞ր ժամանակաշրջանն է կոչվում նախնադար և ինչու՞։ Քանի՞ շրջանի է այն բաժանվում։ Համաշխարհային պատմության հնագույն շրջանը կոչվում է նախնադար: Բաժանվում է մի քանի փուլերի՝ քարի դար , իսկ քարի դարը բաժանվում է երեք ենթափուլի՝ հին քարի դար ( պալեոլիթ), միջին քարի դար(մեզոլիթ) և նոր քարի դար (նեոլիթ):
• Ե՞րբ է սկսվել երկրագնդի մեծ սառցակալումը, ի՞նչ հետևանքներ է այն ունեցել։ Սառցակալումը սկսվել է մեկ միլիոն տարի առաջ: Այդ պատճառով վերացան անտառներն ու բուսառատ տափաստաները, անհետացան կենդանիների շատ տեսակներ:
• Ի՞նչ էին անվանում հնագույն մարդկանց խմբերը։ Հնագույն մարդկանց խմբերը կոչվում էին նախնադարյան հոտեր:
• Ինչո՞վ էին զբաղվում հնագույն մարդիկ։ Հնագույն մարդիկ զբաղվում էին հավաքչությամբ և որսորդությամբ:
• Ի՞նչ սկզբունքով է կազմավորվել տոհմը։ Ինչո՞վ է այն տարբերվում հոտից։ Մոտ 40-30 տարի առաջ ձևավորվեցին մարդկանց հասարակական նոր միավորումներ՝ տոհմական համայնքներ : Ի տարբերություն հոտի համայնքն ուներ բնակության մշտական տարածք :
• Ի՞նչ եք հասկանում  բանական էակ ասելով։
Մարդ, որը կենդանական աշխարի բարձրագույն ներկայացուցիչն է :
• Պալեոլիթյան ի՞նչ կայաններ գիտեք Հայաստանում։

Արտին լեռան պալեոլիթյան կայաններ: