Հայրենագիտություն Հաշվետություն Պատում

Ես այս տարի սովորել եմ Հին Հայկական Արհեստների մասին, Համբարձման տոնի մասին,Հեթոանոսական Աստվածների և նրանց Տաճարների մասին, Գրիգոր Լուսավորիչի, Մեսրոպ Մաշտոցի, Մովսես Խորենացու: Գլացել ենք Արատես, Էրեբունի թանգարան, Մատենադարան և Սևան:

ՃԱՄՓՈՐԹՈՒՄ ԵՆՔ ԴԵՊԻ ՍԵՒԱՆԱ ԼԻ

ԹԱՂԻՔԱԳՈՐԾՈՒԹՅՈՒՆ

ՃԱՄՓՈՐԴՈՒԹՅՈՒՆ ԴԵՊԻ ԱՐԱՏԵՍ

ԱՄԱՆՈՐԸ ՄԵՐ ԸՆՏԱՆԻՔՈՒՄ

Ճամփորթում ենք դեպի Սևանա լիճ

Սևանալճի մասին

Սևանա լիճ, բարձրլեռնային քաղցրահամ խոշոր լիճ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում՝ ծովի մակարդակից մոտ 1900 մետր բարձրության վրա։ Այն երկրագնդի քաղցրահամ ջուր ունեցող 2-րդ բարձրադիր լիճն է Հարավային Ամերիկայի Տիտիկակա լճից հետո։

Լճի երկարությունը 70 կմ է, առավելագույն լայնությունը՝ 55 կմ։ Հայելու մակերեսը կազմում է 1260 կմ2, որով ամենախոշորն է Հարավային Կովկասի տարածքում։ Միջին խորությունը 46.8 մ է, ամենախոր վայրը՝ 83 մ (Փոքր Սևան)։ Ջրի ծավալը 32,92 մլրդ մ3 է։ Սևանա լիճը Շորժայի ստորջրյա թմբով բաժանվում է 2 մասի՝ Մեծ Սևանի (37.7 մ միջին խորություն) և Փոքր Սևանի (50.9 մ)։

Սևանա լիճը Հայկական բարձրավանդակի՝ մեծությամբ երրորդ լիճն է՝ Վանա լճից և Ուրմիոյից հետո։ Ի տարբերություն այդ երկուսի՝ բաց լիճ է և ունի քաղցրահամ ջուր։ Լիճ են թափվում 28 մեծ ու փոքր գետակներ որոնցից են՝ ԱրգիճիՄասրիկԳավառագետԿարճաղբյուրՎարդենիսՁկնագետ, սակայն սկիզբ է առնում միայն մեկը՝ Հրազդանը։ Վերջինիս շնորհիվ ջրերի տարեկան արտահոսքը կազմում է 0.7 կմ3։

Լճի ծագումնաբանական վարկածներից մեկի համաձայն՝ այն առաջացել է չորրորդական ժամանակաշրջանում։ Գոյացել է հրաբխային գործունեության հետևանքով՝ միջլեռնային տեկտոնական իջվածքում սառցադաշտային և ձնհալոցքային ջրեր լցվելու արդյունքում։ Չորս կողմում առանձնակի շրջապատում են ԱրեգունուՍևանիՎարդենիսիԳեղամա լեռները։

Սևանա լճի ջրերը Հրազդան գետի միջոցով ոռոգում են Արարատյան դաշտը։ Հրազդան գետի վրա կառուցված 6 էլեկտրակայանները ձևավորում են հանրապետության ամենամեծ՝ Սևան-Հրազդան կասկադը։ Խորհրդային իշխանության տարիներին լճի մակարդակը զգալիորեն իջել է, ինչի հետևանքով տարածաշրջանում առաջացել է էկոլոգիական խնդիր։

Գագարին, գյուղ Գեղարքունիքի մարզում։ Հիմնադրվել է 1955 թվականին և կոչվել տիեզերագնաց Յուրի Գագարինի անունով։ Գյուղը ներառված է Սևան քաղաքային համայնքի մեջ[1]։

Բնակավայր
Երկիր Հայաստան
Հիմնադրված է1955 թ.
ԲԾՄ1900 մետր
Պաշտոնական լեզուհայերեն
Բնակչություն1489 մարդ (2001)
Ժամային գոտիUTC+4
Գագարին (Հայաստան)Red pog.png
Գագարին Վիքիպահեստում

Բովանդակություն

ԲնակչությունԽմբագրել

1970[2]1979[3]1989[4]2001[5]
60495316431489

Մեծըփ լեռն ունի ծովի մակարդակից  2220մ, ստորոտից մինչև գագաթ` 700մ բարձրություն: Գագաթից երևում է Ծաղկունք, Գագարին, Գեղամավան, Վարսեր, Դդմաշեն, Ցամաքաբերդ, Լճաշեն, Գոմաձոր գյուղերը, Սևանա լիճը, Հրազդան գետը /ակունքը/: Գագաթին կա ամրոցի ավերակներ և փոքրիկ մատուռ: Ամրոցից ընդամենը մասնիկներ էին մնացել, իսկ մատուռը` գյուղի բնակիչների հավաստիացմամբ, հողի տակ էր եղել, բացել էին, վերանորոգել:

ճամփորդի իրեր

Ամառային ճամփորդության համար անհրաժեշտ է վերցնել ջուր, ուտելիք, արևապաշտպան քսուկ, գլխարկ, սպորտային հաքուստ,հարմար կոշիկ, արևապաշտպան ակնոց, թաց և չոր անձեռոցիկներ, փոխնորդ հագուստ, առաջին օգնության պարագաներ:

Թաղիքագործություն

Եվրոպական ավանդույթներում պահպանված է, որ թաղիքը դեռ Նոյի ժամանակներից է հայտնի,և առաջին թաղիքադիրը եղել է Նոյը:

Պատմությունը պատմում է, որ Նոյը,երբ իջեցնում է կենդանիներին տապանից , տեսնում է տապանի հատակին գործվածքի մի կտոր, նա զարմանում է և հասկանում է, որ ոչխարների բուրդն է, ինչը խոնավության և ջրի հետ զուգակցվելով սեղմվել է և դարձել է կտոր: Այդ տեղից միտք առաջացավ, որ կարելի է էդպես գործվածք ստանալ:

Սա ավանդություն է, բայց ավանդության մեջ կա ճշմարտություն, որ թաղիքագործության ծագումը հասնում է և բերում է հայկական լեռնաշխարհ: Եվ մենք այդ դեպքում ավելի պարտավոր ենք դառնում այս արհեստը պահպանել, շարունակել և զարգացնել:

Հայերը թաղիքագործությունը հասցրել էին շատ բարձր մակարդակի Արևմտյան Հայաստանից կան պահպանված թաղիքե գորգեր, որոնք ցավոք սրտի պահպանվում են Թուրքիայի թանգարանում, և որոնք ներկայացվում են, որպես իսլամական արվեստի նմուշներ:

Եթե ժամանակին գորգերի վրա հայերեն տառեր անեին, այժմ դա չէր լինի կռվախնձոր:

Ժամանակին մի թաղիք գցելը մի ամբողջ օր էր տևում: Հավաքվում էին, զուռնա դհոլով երգում, պարում էին,որովետև թաղիք գցելը մեծ արարողություն էր և մեծ իրադարձություն էր տվյալ ընտանիքի համար: Բուրդը գցում էին աղոթքով, հետո ամբողջ ընթացքում խուսում միայն լավ բաներ:Հետո, երբ պատրաստ էր լինում թաղիքը,առաջինը մի տղա երեխա էին նստացնում վրան, և սկսում էին օրհնանք տալը:

Այժմ Հայաստանում կան թաղիքագործ վարպետներ, ովքեր զբաղվում և զարգացնում են արդեն մոռացված այս արհեստի տեսակը : Այժմ թաղիքից պատրաստում են շատ տարբեր իրեր: Օրինակ այս գործերը վարպետ Վարդ Գրիօգորյանի աշխատանքներն են :

Ճամփորդություն դեպի Արատես

Հունվարի 21-ին մենք 12-րդ ջոկատով մեկնեցինք Արատես: Գնալուց առաջ ես չէի պատկերացնում, որ ճանապարհները այդքան ձնոտ են լինելու: Ճանապարհին մեքենայի մեջ մենք երգում էինք ժողովրդական երգեր: Ճանապարհին ունեցել ենք մի կանգառ, որ դուրս գանք հանգստանանք և մաքուր օդ շնչենք:

Երբ որ հասանք Արատես, սկսեցինք սենյակում դասավորենք մեր իրերը: Աղջիկներ և տղաներ առանձին տներւմ էին:

Արատեսում ես տեսա Մեղուների տուն, բայց մենք չենք գնացել այնտեղ որովհետև ցուրտ էր : Երկրորդ օրը մենք գնացինք Արատեսի վանք: Այնտեղ տեսա մի վայր, որտեղ միայն տեր-հայր իրավունք ուներ բարձրանալ: Վանքում մենք սկսեցինք երգել պատարագ: Հետո Ջոկո անունով մի շուն ուզեցավ բարձրանալ վերև,ընկեր Սոնան քշեց շանը,որ չբարձրանա:

Երբ որ բարձրանում էինք դեպի վանք,ձյունը հասնում էր մինչև ծնկներ:Ես երբեք այդքան շատ ձյուն չէի տեսել: Արատեսում չորս կողմը սարեր էին և այդ սարերը լրիվ սպիտակ էին: Չնայած ամբողջը ձյուն էր,բայց այդքան ցուրտ չէր:

Երեկոյան կազմակերպեցինք դիսկոտեկ,Վաչեն իր հետ բերել էր գունավոր լույսեր,սենյակի լույսերը անջատել էինք և դառել էր իսկական դիսկոտեկ: Մենք բոլորս պարում էինք և ուրախանում էինք: Ինձ շատ դուր եկավ մեր ճամփորդությունը,և ես կուզենայի ամբողջ կյանք այնտեղ ապրել:

Ամանորը մեր ընտանիքում

Իմ առաջին Ամանորը

Մեր ընտանիքում Ամանորյա ավանդույթները երբեք չեն փոխվել, միշտ նույնն են եղել: Ամանորի նախորեին մենք միշտ զարդարում ենք մեր տունը, այս տարի ես լիովին մենակ եմ զարդարել:Արդեն մի քանի տարի է մենք մեծ տոնածառ չենք դնում, սկզբից ես էի փոքր, հետո եղբայրս, քանդում էինք այդ տոնածառը,այդ պատճառով մայրիկս սկսեց զարդարել պատերը :

Ուղիղ 40 տարի է, այդ ժամանակ նույնիսկ մայրիկս դեռ չեր ծնվել ամեն Նոր Տարին տատիկս պարտադիր սեղանին դնում է այս երկու մոմերը:

Մեր ընտանիքում Ամանորը միշտ դիմավորում ենք տանը, մեր ընտանիքով, երբևիցե ուրիշ տեղ չենք դիմավորել, դա հնուց եկած ավանդույթ է:

Սեղանին երբեք շատ ուտելիքներ չենք դնում: Ունենք ավանդական ուտեստներ,տոլմա ,վինեգրետ, օլիվյե, չիր ու չարազ և պարտադիր ընկույզով տորթ : Հունվարի 3ին միշտ պատրաստում ենք սպաս: Այս ուտեստները մեզ մոտ եղել են միշտ նույնը:

Մայրիկս պատմում է,որ երբ նա իմ հասակին էր այդ ժամանակ պատերազմ էր,մութ և ցուրտ տարիներ էին, և նա քեռիներիս հետ Ձմեռ Պապիկից ոչմի բան չէին ուզում , ինչ նվեր էլ ստանաին միշտ ուրախ էին : Երբ մայրիկս փոքր էր , իր պապիկ հիվանդ էր և չէր քայլում : Պապիկին ուրախացնելու համար մայրիկս քեռրներիս հետ Ամանորյա մեծ համերգ — ներկայացում էին պատաստում տանը : Թումանյանի հեքիաթներն էին բեմադրում, հետո բանաստեղծություններ արտասանում , վերջում նվագում տարբեր գործիքների վրա և երգում:Այդ նեկայացումից հետո էլ ստանում էին նվերները:

Ես շատ եմ սիրում Նոր Տարվա օրերը,որովհետև մայրիկիս հետ այդ օրերին շատ ֆիլմեր ենք դիտում: Դիտում ենք մայրիկիս մանկության ֆիլմերից օրինակ ” Տանը մենակ”ը, ”Տիտանիկը”,”Նառնիայի խռոնիկան”, նոր ֆիլմերից Դիսնեյի բոլոր նոր ֆիլմերը:

Եթե ես ունենայի հնարաորություն,շատ կուզենայի,որ Ամանորը դիմաորեինք բոլոր մեր հարազատներով,քեռիներիս հետ,ընկերներիս հետ:

Այս տարի մենք չենք նշել Նոր Տարին,սեղան չենք քցել,տոնածառ չենք դրել:

Տիկո քեռիս և մայրիկս

Տիգրան եղբայրս և ես

Հայրենագիտության հաշվետվություն առաջին շրջան

Հայրենագիտության դասերի ընթացքում ես սովորեցի օգտվել Google map ծրագրով որով շատ հետաքրքիր ճանապարհներ սովորեցի գտնել: Իմացա Հայաստանի մարզերը, մարզկենտրոները: Իմացա մեր նախահայր Հայկի պատմությունը: Պարզեցի իմ բնակավայրի պատմությունը, որի մասին չգիտեի:Ուսումնասիրեցի Թումո այգու պատմությունը: Ծանոթացա Մխիթար Սեբաստացու կյանքի հետ: Կարդացի Էրեբունի ամրոցի և թանգարանի մասին, հետո դասարանով ճամփորդեցինք այնտեղ:

ՃԱՄՓՈՐԴՈՒԹՅՈՒՆ ԴԵՊԻ ԷՐԵԲՈՒՆԻ ԹԱՆԳԱՐԱՆ

ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԻ ԶԲՈՍԱՅԳԻ

ԻՄ ԲՆԱԿԱՎԱՅՐԸ

GOOGLE MAP

ՄԽԻԹԱՐ ՍԵԲԱՍՏԱՑԻ

ԱՄԱՆՈՐ

Ամանոր

Հետաքրքիր փաստեր Ամանորի մասին տարբեր երկրներ:

Իսպանիա

Իսպանիյաում բնիկ իսպանացիները դեկտեմբերի 31-ի ուղիղ ժամը 12-ին ուտում են 12 հատ խաղողի հատիկներ: Այդ ավանդույթը գալիս է դեռ 19-րդ դարից , այն հորինել են իսպանացի խաղողագործները, ցականալով տարվա վերջ հնարավորինս շատ խաղող վաճառել:

Այս ավանդույթը շատ հավանեցին իսպանացիները , և մինչ այժմ նրանք ուտում են խաղողը հույս ունենալով , որ դա իրենց կբերի հաջողություն ամբողջ տարի:

Բրազիլիա

Բրազիլիայում Նոր Տարվա շեմին բրազիլացիները գետի և օվկիանոսի մեջ դնում են սպիտակ ծաղիկներն և մոմեր,որպեսզի ջրի աստված Յեհմանժեն օրհնի ջուրը և չթողնի ջրհեղեղներ լինեն:

Հունաստան

Հունաստանում նուռը խորհրդանշում է առատություն,անմահություն և հաջողություն: Նոր Տարվա շեմին հույները վերցնում են նուռը և խփում են իրենց դռանը : Հարվածից ինչքան շատ նռան հատիկ թափվի այդքան հաջողակ կլինի տարին:

Գերմանիա

Ընդհանուր առմամբ Գերմանիյում Ամանորը տոնում են մեր նման, բայց նրանք ունեն շատ ուրախ և հետաքրքիր սովորույթ: Հենց ժամացույցը սկսում է խփել ժամը 12ը,նրանք բարձրանում են աթոռների և բազկաթոռների վրա և ժամացույցի վերջին զարկի հետ ուրախ բաներ գոռալով թռնում են աթոռներից գետնին: Այդպես են անում բոլոր տարիքի գերմանացիները:

ՃԱՄՓՈՐԴՈՒԹՅՈՒՆ ԴԵՊԻ էՐԵԲՈՒՆԻ ԹԱՆԳԱՐԱՆ

Բարև ձեզ,ես Լուսինեն եմ ,այժմ կկիսվեմ ձեզ հետ Էրեբունի ամրոցի ճամփորդության իմ տպավորություններով : Սկզբից մենք գնացինք Էրեբունի թանգարան,այնտեղ ես տեսա մի քանի հատ մեծ և փոքր սեպագրեր: Այդ սեպագրերը քարերից էին,որոնց վրա գրված էր հին հայերենով: Թանգարանում տեսա նաև Էրեբունի ամրոցի քարտեզը, որը պատրաստած էր փայտից: Այնտեղ տեսա շատ հին ժամանակների զարդեր,մազակալներ,ականջօղներ:

Հետո թանգարանից դուրս եկանք և գնացինք հնագիտության դպրոց,այնտեղ մեզ տվեցին հնագետների գործիքներ և մենք սկսեցինք հողերի մեջ հին իրեր փնտրել: Ինձ շատ դուր եկավ այդ ամենը: Դրանից հետո մենք աստիճաններով բարձրացանք դեպի Էրեբունի ամրոցի ավերակներ,287 հատ աստիճաններ կաին: Ամրոցից պահպանվել էին միայն պատերը:

Ամրոցի քարերին նստեցինք հանգստացանք և մեզ հետ բերած ուտելիքները կերանք: Ամրոցը նայելուց հետո մենք շրջան կազմեցինք և սկսեցինք երգել մեր երգերը: Ինձ ամենաշատը դուր եկավ ,որ իմ աչքերով տեսա իսկական սեպագրերը: Ես կուզենայի մեկ անգամ էլ գնալ,բայց իմ ընտանիքի հետ,որ եղբայռս էլ տեսներ:

Թումանյանի զբոսայգի

Թումանյանի զբոսայգին գտնվում է Աջփնյակ համայնքում,Կիևյան կամրջի հարևանությամբ: Այն գտնվում է Հրազդան գետի կիրճում: Այգու մեջ է «Թումո» կենտրոնը, այդ պատճառով էլ այգին կրճատ կոչում են Թումո:

Այգին բացվել է 1970 թ. ,Հովհաննես Թումանյանի հարյուրամյակի առթիվ: 1990-ական թթ ծառերի մեծ մասը հատվել էին: 2009-2010թթ վերակառուցվել է և խնամվում է Թումո կենտրոնի կողմից: Ստեղծվել են խաղահրապարակներ,խաղադաշտեր,տնկվել են բազմաթիվ նոր ծառեր:

Թումոյի այգում թույլ են տալիս նստել,պառկել խոտերի վրա և կազմակերպել պիկնիկներ: Այնտեղ կա նաև շների համար հատկացված մեծ տարածք,որտեղ նրանք միշտ վազվզում են: Թումոյի կենտրոնի մոտ կան շատրվաններ,որտեղ ամռանը երեխաները լողանում են:

Մենք շատ հաճախ ենք գնում այդ այգի խաղալու,հանգստանալու և պիկնիկ անելու համար: Ես շատ ուրախ եմ ,որ մեր տունը շատ մոտ է այս այգուն:

Իմ բնակավայրը

Ես Լուսինե Աղաբաբյանն եմ,ես ապրում եմ ք.Երևան Արաբկիր համայնք Արամ Խաչատրյան փողոցում: Մեր տւնը գտնվում է մետրո Բարեկամության մոտակայքում : Մեր տնից մինչև մեր դպրոց դպրոցական ավտոբուսով հասնում եմ 40-45 րոպեում,բայց մեքենայով 15-20 րոպեում: Մեր թաղամասը սկսել է բարելավվել 1970 թվականից,երբ որ կառուցվեց Մերգելյանի գիտական ինստիտուտը: Մինչև այդ այս թաղամասում սեփական տներ էին: 1970-ական թթ սկեցին կառուցել բարձրահարկ և ցածրահարկ շենքեր, դպրոցներ, մանկապարտեզներ, տարբեր մեծ խանութներ,որպեսզի ինստիտուտի աշխատողները կարողանան ապրել աշխատանքին մոտ:1980 թ բացվեց մեր մետրո Բարեկամությունը:Մեր տան մոտ է նաև Մալականի այգին , որտեղ մենք շատ հաճախ էնք զբոսնում: Մալականի այգու մոտ մալականներ են ապրում,աըդ պատճառոո է այդ անվանումը: Մեր տան մոտ է գտնվում Զանգու ձորը և Հևազդան գետը: Մենք ապրում ենք սեփական տանը , բայց մեզ շրջապատում են բարձրահարկ շենքեր : Հաևանները հիմնականում բնիկ մերգելյանցիներ են , բայց այժմ շատ հնդիկ հարևաններ էլ ունենք: Հարևան նշանակում է մոտ ապրող մարդիկ: Ես շատ եմ սիրում իմ փողոցը,որովհետև այստեղ շատ կան ծառեր,այգիներ ևմաքուր օդ: